Wanneer je een pizza bestelt en de doos wordt thuisbezorgd, of wanneer je een cappuccino drinkt uit een papieren bekertje, denk je waarschijnlijk niet na over wat er – onzichtbaar en geurloos – van de verpakking naar je eten kan gaan. Maar elke keer dat een vet voedingsmiddel in contact komt met papier en karton, kan er een migratie van chemische stoffen op gang komen, wat wetenschappers en gezondheidsautoriteiten de laatste jaren steeds meer zorgen baart.
Ze heten MOSH en MOAH, twee acroniemen die weinig bekend zijn bij het grote publiek, maar die al centraal staan in een verhit debat in Europa en de rest van de wereld. Een recente studie gepubliceerd in Journal of Food Samenstelling en Analyse werpen licht op dit fenomeen door meer dan 500 monsters van in China gekochte papieren en kartonnen verpakkingen te analyseren.
Maar laten we eerst verduidelijken wat MOSH en MOAH zijn.
Koolwaterstoffen uit minerale olie zijn complexe chemische mengsels die voortkomen uit de raffinage van ruwe olie en zijn onderverdeeld in twee families. De eerste is MOSH, verzadigde koolwaterstoffen die in lineaire, vertakte of cyclische vormen kunnen voorkomen. Studies bij dieren hebben aangetoond dat zij de neiging hebben zich op te hopen in organen zoals de lever, de milt en de lymfeklieren. De tweede familie, MOAH’s, wordt als potentieel gevaarlijker beschouwd: degenen met drie of meer aromatische ringen worden door de EFSA – de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid – geclassificeerd als genotoxisch en carcinogeen, dat wil zeggen in staat DNA te beschadigen en de ontwikkeling van tumoren te bevorderen.
Deze verbindingen komen via verschillende routes in de voedselketen terecht: smeermiddelen die worden gebruikt in landbouw- en industriële machines, milieuvervuiling, voedseladditieven en vooral migratie uit verpakkingen. Gerecycled papier behoort tot de meest kritische dragers, omdat het tijdens het recyclingproces niet mogelijk is om de minerale oliën die aanwezig zijn in de drukinkten, lijmen en was van de originele materialen volledig te elimineren.
De studie
De onderzoekers verzamelden 502 monsters van papieren en kartonnen verpakkingen bedoeld voor contact met voedsel bij supermarkten, lokale beurzen en online winkels in vijf Chinese provincies. In de mand zaten papieren bekers, tassen, dozen, kuipjes, kommen, borden, cupcakevormpjes, papieren handdoeken, bakpapier en stoommandjes.
Elk monster werd getest met drie soorten voedselsimulanten: één zuur (4% azijnzuur), één waterig (10% ethanol) en twee vetten (isooctaan en 95% ethanol), om de slechtste omstandigheden bij echt gebruik te reproduceren.
Uit de resultaten bleek dat MOSH en MOAH niet migreren in zure of waterige voedingsmiddelen. Migratie vindt uitsluitend plaats in contact met simulaties van vet voedsel, of het nu gaat om oliën, kazen, chocolade of gebak. Een belangrijk onderscheid, dat aangeeft waar de aandacht op moet worden gevestigd.
Niet alle verpakkingen gedragen zich op dezelfde manier. Papieren dozen vertoonden de hoogste detectiepercentages (bijna 49% van de monsters), gevolgd door papieren zakken, cupcakevormpjes en bekers. Daarentegen vertoonden bakpapier en stoomvoeringen geen waarneembare migratie.
Waarom is dit zo’n duidelijk verschil? De auteurs identificeren twee belangrijke redenen. De eerste betreft het bedrukken: papieren dozen zijn vaak versierd met kleurrijke afbeeldingen en de traditionele inkt die wordt gebruikt om ze te bedrukken is rijk aan minerale oliën, die gemakkelijk op de inhoud kunnen worden overgedragen. Dit is niets nieuws; uit eerdere onderzoeken was al gebleken dat drukinkt de belangrijkste bron van MOSH en MOAH in papier is.
De tweede reden is de afwezigheid van functionele barrières, d.w.z. die isolerende laag die, indien aanwezig, fysiek de doorgang van verontreinigingen tussen de bedrukte buitenkant en het oppervlak dat in direct contact staat met het voedsel blokkeert. Bij de meeste onderzochte dozen waren deze niet aanwezig.
De onderzoekers vergeleken ook de migratieniveaus per verkoopkanaal. De hoogste waarden werden geregistreerd in monsters die online werden gekocht, gevolgd door lokale beurzen en ten slotte supermarkten. De verschillen waren echter niet statistisch significant. In de praktijk bestaat er geen intrinsiek “veiliger” verkoopkanaal: de kwaliteit van de verpakking hangt meer af van de fabrikant dan van het verkooppunt.
@Journal of Food Composition and Analysis
Risicobeoordeling
Om te begrijpen of de gevonden niveaus een reëel gevaar voor de gezondheid vormen, gebruikten de onderzoekers Monte Carlo-simulatie, een probabilistische statistische methode die tienduizenden blootstellingsscenario’s simuleert om het risico realistischer in te schatten dan traditionele beoordelingen.
Het resultaat voor MOSH is geruststellend: de berekende blootstellingsmarge – zowel gemiddeld als op het 95e percentiel – bleef boven de veiligheidsdrempel van de EFSA (MOE > 1200), wat wijst op een aanvaardbaar risiconiveau voor de volwassen bevolking.
Maar de onderzoekers waarschuwen: de waarde van het 95e percentiel lag relatief dicht bij de drempel, wat continu toezicht vereist. En voor MOAH’s is de situatie nog steeds open: het gebrek aan voldoende toxicologische gegevens over verbindingen met drie of meer aromatische ringen heeft een volledige risicokarakterisering verhinderd. Simpel gezegd: we weten niet genoeg om gevaren uit te sluiten.
Er is nog een element dat deze studie vandaag de dag bijzonder relevant maakt. Het plasticreductiebeleid, in Europa en de rest van de wereld, zet bedrijven en consumenten ertoe aan plastic containers te vervangen door alternatieven van papier en karton. Een verandering die vaak als ecologisch en gezond wordt gepresenteerd.
Maar als deze transitie niet zorgvuldig wordt beheerd, brengt dit risico’s met zich mee. Zoals de auteurs van het onderzoek aangeven:
Dit is vooral relevant in de context van het plasticbeperkingsbeleid, waar materialen op papierbasis steeds vaker als alternatief worden gebruikt, wat leidt tot een verhoogde menselijke blootstelling (aan minerale oliën, red.).
Kiezen voor papier in plaats van plastic is dus een goede keuze, maar alleen als het papier veilig wordt geproduceerd.
Wat onderzoekers vragen
De aanbevelingen van het onderzoek zijn nauwkeurig. De onderzoekers vragen in de eerste plaats dat functionele barrières verplicht worden voor alle gerecycleerde papieren verpakkingen die bestemd zijn voor contact met vette voedingsmiddelen, en dat het gebruik van nieuwe vezels, vrij van verontreinigingen die zijn geërfd van de recyclingcyclus, wordt bevorderd.
Op het gebied van inkt en lijm nodigen ze producenten uit om formuleringen te kiezen die voldoen aan de voedselnormen en de traditionele normen achterwege te laten.
Ze roepen ook op tot de introductie van specifieke migratielimieten voor MOSH, die nog steeds ontbreken in veel landen, waaronder China, waar er momenteel geen wettelijke limiet is voor MOSH of MOAH. Ten slotte roepen ze op tot de ontwikkeling van meer geavanceerde analytische methoden, die genotoxische MOAH’s kunnen onderscheiden van minder gevaarlijke door middel van technieken zoals multidimensionale chromatografie.
En in Europa?
Op Europees vlak is de situatie iets geavanceerder: vanaf 2022 zijn er limieten voor het MOAH-gehalte in voedingsmiddelen, die variëren van 0,5 tot 2 mg/kg, afhankelijk van het lipidegehalte, en Duitsland heeft al de verplichting van functionele barrières voor gerecycled papier voorgesteld. De specifieke limieten voor MOSH moeten echter nog worden gedefinieerd. Zelfs in Italië bestaat er, net als in de rest van de Europese Unie, nog steeds geen specifieke wetgeving die grenzen stelt aan MOSH in voedingsmiddelen, maar het onderwerp wordt nog steeds in de gaten gehouden door Europese en nationale autoriteiten.
