Tussen de provincies Vicenza, Padua en Verona ligt al enige tijd een besmet gebied dat niet zichtbaar is, maar dat het grondgebied en de levens van honderdduizenden mensen diepgaand heeft beïnvloed. Het is het gebied dat wordt getroffen door vervuiling door PFAS, zeer persistente chemicaliën die zich jarenlang door het milieu hebben verspreid zonder dat iemand zich daarvan bewust is.
In de tweede aflevering van “Gifstoffen van Italië” Laten we het hele verhaal reconstrueren, te beginnen vanaf 2016, toen bleek dat ruim 350.000 burgers vervuild water hadden gedronken, ermee hadden gekookt en de velden hadden geïrrigeerd met een giftige en onzichtbare verbinding. Een milieuramp van enorme omvang, die nooit echt is gestopt en die in de loop van de tijd de regionale grenzen heeft overschreden.
Tegenwoordig treft PFAS-besmetting meer dan 17.000 locaties in heel Europa. Deze stoffen zijn nu overal wijdverspreid: in antiaanbaklagen, waterdichte stoffen, cosmetica, voedselverpakkingen, brandbestrijdingsschuim en tal van industriële reinigingsmiddelen. Het meest alarmerende aspect is echter een ander aspect: PFAS zijn in de voedselketen terechtgekomen en hebben eieren, vlees, vis, melk en zelfs moedermelk besmet.
Bekijk dit bericht op Instagram
De oorsprong van de besmetting in Veneto
Het verhaal krijgt vorm in 2011, langs de Poscola-stroom, in Veneto. In dat gebied stond de voormalige chemische fabriek Miteni in Trissino, actief sinds 1964 en gebouwd boven een van de grootste watervoerende lagen van Europa. Vanuit die centrale worden PFAS jarenlang in de bodem en het grondwater verspreid, waardoor geleidelijk het drinkwater van 21 gemeenten wordt bereikt.
Uit het onderzoek van de NOE naar de Carabinieri kwam vervolgens een beslissend detail naar voren: al in 2004 was het bedrijf op de hoogte van de vervuiling, zoals blijkt uit een intern uitgevoerd milieuonderzoek. Desondanks is er nooit begonnen met opruimen, mede vanwege de zeer hoge kosten, geschat op zo’n 18 miljoen euro. Ondertussen bleven duizenden gezinnen vervuild water gebruiken in hun dagelijks leven.
Vandaag worden vijftien voormalige Miteni-managers beschuldigd van zeer ernstige misdaden, waaronder watervergiftiging, milieurampen en illegaal afvalbeheer. De staat heeft inmiddels al ruim 80 miljoen euro uitgegeven aan de bouw van nieuwe aquaducten. Maar de milieuschade is nu wijdverspreid: de vervuiling heeft de Adriatische Zee, andere Europese landen en zelfs de sneeuw van Antarctica bereikt.
Geconfronteerd met dit scenario blijft één vraag onvermijdelijk: waarom zijn PFAS nog niet volledig verboden? In Italië is er nog steeds geen wet die het gebruik ervan verbiedt. Toch is de wetenschappelijke literatuur duidelijk: langdurige blootstelling aan deze stoffen houdt verband met kanker (vooral van de nieren), schildklieraandoeningen, diabetes, lever- en immuunsysteemschade, zwangerschapscomplicaties en verminderde vruchtbaarheid.
De commissie Moeders Geen PFASal jaren actief, blijft de traagheid van de politiek aan de kaak stellen. Samen met honderden verenigingen roept het op tot een totaal verbod in 2030, maar de angst is dat de institutionele timing niet verenigbaar is met de ernst van de crisis.
Europa probeert het tempo te veranderen
Op Europees niveau beweegt er iets. Als onderdeel van de REACH-verordening heeft de Europese Commissie in 2023 een beperkingsvoorstel voor meer dan 10.000 PFAS gepresenteerd, een van de grootste die ooit door het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) is ingediend. Het doel is om de productie, het gebruik en de import te blokkeren en alleen tijdelijke vrijstellingen te verlenen in sectoren waar alternatieven ontbreken.
Ook op drinkwatergebied heeft de EU voor het eerst specifieke limieten voor PFAS ingevoerd via de Waterkwaliteitsrichtlijn en de Afvalwaterverordening. Maar de concrete implementatie is aan de individuele staten, en Italië lijkt nog steeds aanzienlijk achter te lopen.
De realiteit is nu echter duidelijk: PFAS zitten al in ons lichaam. Het is niet langer de tijd voor eindeloze analyses of uitstel. We hebben onmiddellijke politieke besluiten nodig, een nationale wet die deze stoffen verbiedt en serieuze en structurele investeringen om de vervuilde gebieden schoon te maken.
