Zwermen sprinkhanen van Afrika tot de Canarische Eilanden: waarom FAO spreekt van de “meest destructieve trekplaag”

Donkere luchten, overal insecten, ongelovige toeristen. De afgelopen uren zijn op video’s en foto’s van de Canarische Eilanden zwermen sprinkhanen te zien die voorbijgedreven worden calima – de hete wind beladen met zand uit de Sahara – tot aan Lanzarote, Tenerife, Gran Canaria en Fuerteventura. De beelden hebben de ronde gedaan op sociale media en roepen scenario’s op van ‘bijbelse plagen’.

Lokale autoriteiten hebben gedurende 48 uur buitengewone milieumonitoring geactiveerd. Seconde Francisco Fabeloverantwoordelijk voor het milieu van de Cabildo van Lanzarote, zullen de komende dagen beslissend zijn: als de aangekomen exemplaren volwassen zijn en verzwakt door de reis, kunnen ze sterven zonder zich voort te planten. Het echte risico zou zich alleen voordoen bij het paren en het leggen van eieren.

Maar de historische herinnering weegt zwaar: in 1958 verwoestte een invasie van sprinkhanen de tomaten- en aardappeloogst in het zuiden van Tenerife, na een nieuwe ernstige plaag die een paar jaar eerder plaatsvond.

Van de Canarische Eilanden tot de Sahara: een breder fenomeen

Achter de Spaanse episode schuilt een regionale dynamiek waarbij Noordwest-Afrika betrokken is. De Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) heeft melding gemaakt van aanzienlijke bewegingen van Schistocerca gregaria tussen Mauritanië, de Westelijke Sahara en Marokko, begunstigd door ongewoon overvloedige winterregens.

Wanneer regenval de dorre gebieden van de Sahara en de Sahel verandert in tijdelijke groene vlaktes, vinden sprinkhanen ideale omstandigheden om zich te voeden en zich voort te planten. In slechts enkele weken tijd kan de bevolking zich tot twintig keer vermenigvuldigen. Het is in deze fase dat de insecten overschakelen van solitair naar groepsgedrag en compacte zwermen vormen die tot 150 kilometer per dag kunnen afleggen.

De FAO definieert de woestijnsprinkhaan als “de meest destructieve trekplaag ter wereld”: een zwerm van één vierkante kilometer kan tot 80 miljoen individuen bevatten en het equivalent van het voedsel van ongeveer 35 duizend mensen op één dag consumeren.

Landbouw in gevaar (meer dan toerisme)

Op de Canarische Eilanden vormen sprinkhanen geen direct gevaar voor mensen, maar als ze zich zouden voortplanten, zouden ze wijngaarden en tuinbouwgewassen zwaar kunnen treffen. Daarom blijft de regering van Lanzarote alert, terwijl ze momenteel een grootschalige besmetting uitsluit.

De echte angst betreft de toch al kwetsbare gebieden van West-Afrika. De grote crisis van 2019-2021 in de Hoorn van Afrika en het Arabisch Schiereiland heeft aangetoond hoe snel de situatie kan degenereren: alleen dankzij gecoördineerde interventies op ruim 2 miljoen hectare in 10 landen kon volgens de FAO een nog ernstiger voedselramp worden voorkomen.

Het is onnodig om te zeggen dat extreme meteorologische gebeurtenissen – hevige regenval, cyclonen, variaties in de wind – sleutelfactoren zijn bij het veroorzaken van sprinkhaneninvasies. Wetenschappers wijzen erop dat de toenemende klimaatvariabiliteit deze cycli kan versterken, waardoor omstandigheden ontstaan ​​die gunstig zijn voor reproductie in normaal droge gebieden.

Voorlopig blijft de situatie op de Canarische Eilanden onder controle. Maar de beelden uit toeristische steden herinneren ons er krachtig aan: wanneer het klimaat verandert, verschuiven ook de biologische evenwichten. En wat een spectaculaire gebeurtenis lijkt, kan elders een reële bedreiging voor de voedselzekerheid worden.