Ben je onlangs gaan winkelen en vroeg je je af waarom de blikjes kikkererwten, bonen, linzen of je favoriete energiedrankjes nog vredig in de schappen staan? De Europese Unie heeft Bisfenol A – algemeen bekend als BPA – officieel verboden in alle materialen die in contact komen met voedsel, maar het is nog steeds mogelijk om het in overvloed te vinden in Italiaanse en Europese supermarkten. Dit is geen overtreding van de regels, het is gewoon de manier waarop de transitie van regelgeving werkt.
Laten we proberen het beter te begrijpen.
Wat is Bisfenol A en waarom Europa heeft besloten het te verbieden
Bisfenol A is een chemische stof die al tientallen jaren wordt gebruikt bij de productie van kunststoffen en harsen. Het wordt aangetroffen in de binnenbekleding van metalen blikjes (die we gebruiken om peulvruchten, tomaten, vis in te bewaren), maar ook in herbruikbare plastic flessen, energiedrankjes en vele andere voedselverpakkingen. Het probleem is dat dit molecuul niet passief in zijn verpakking blijft, maar in feite naar voedsel kan migreren en van daaruit ons lichaam kan binnendringen.
De effecten op het menselijk organisme worden al jaren bestudeerd en het beeld dat naar voren komt is zorgwekkend. BPA is een hormoonontregelaar, d.w.z. een stof die de werking van het hormonale systeem kan veranderen. Langdurige blootstelling is in verband gebracht met vruchtbaarheidsproblemen, disfunctie van het immuunsysteem, een verhoogd risico op diabetes en hart- en vaatziekten, en zelfs nadelige effecten op de ontwikkeling van de hersenen van kinderen.
Dit alles in aanmerking genomen heeft de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) de toelaatbare dagelijkse dosis drastisch naar beneden bijgesteld, in de overtuiging dat zelfs zeer kleine hoeveelheden effecten kunnen hebben op het immuunsysteem.
Het besluit kwam in december 2024: met EU-verordening 2024/3190 werd BPA verboden in verpakkingen, containers, keukengerei en waterdispensers. Het verbod trad officieel in werking op 20 januari 2025, en hoewel het geen baanbrekende maatregel is – Frankrijk verbood Bisfenol A in 2013 al in alle voedselcontainers – is het nog steeds een belangrijke stap.
Waarom liggen er dan nog steeds producten met BPA in de schappen?
Dit is waar de logica van de industriële transitie in het spel komt. Het verbieden van een stof betekent niet dat alle producten die deze stof bevatten van de ene op de andere dag zullen verdwijnen. De Europese regelgeving voorziet in verschillende aanpassingsperioden afhankelijk van het type product.
Voor de meeste wegwerpmaterialen, zoals frisdrank- en energiedrankblikjes, is de deadline om deze zonder BPA op de markt te brengen 20 juli 2026. Na deze datum kunnen fabrikanten supermarkten niet meer voorzien van partijen met BPA.
Voor complexere producten, zoals blikken voor het inblikken van tomaten, fruit, groenten, tonijn en ander zuur of vet voedsel, is de deadline voor naleving langer, tot 20 januari 2028, omdat het vervangen van de binnenbekleding langere tests vereist om de dichtheid ervan te garanderen.
De producten die al in de magazijnen aanwezig zijn, kunnen worden verkocht tot ze op zijn, dus realistisch gezien zullen we in 2026 nog blikjes van de “oude generatie” kunnen vinden voor drankjes en tot 2029 voor conserven.
Dit is een tijdsbestek dat de Europese Unie noodzakelijk achtte om traumatische verstoringen in de productie- en distributieketen te voorkomen. Vanuit industrieel oogpunt een begrijpelijke keuze, maar die de consument in een tamelijk lang grijs gebied laat belanden.
Infectieziektespecialist Matteo Bassetti herinnerde in een bericht op Facebook ook aan de risico’s van producten verpakt in blikjes met BPA.
Wat kunnen we doen terwijl we wachten?
Terwijl je wacht tot alle blikjes met BPA van de markt zijn gehaald, is het niet eenvoudig om je weg te vinden. Sommige fabrikanten hebben al op de tijd geanticipeerd door alternatieve coatings te gebruiken en dit op het etiket te communiceren met woorden als “BPA-vrij”. Ze zijn de moeite waard om te zoeken. Tegelijkertijd is het nuttig om te weten dat de grootste risico’s voortkomen uit langdurige en cumulatieve blootstelling: het verminderen van de gebruikelijke consumptie van ingeblikt voedsel, waar mogelijk de voorkeur geven aan verse of glazen producten en het bewaren van overgebleven voedsel buiten het originele blik zijn kleine maatregelen die het verschil kunnen maken.
Er is echter nog een ander aspect dat aandacht verdient: veel fabrikanten hebben, ter vervanging van BPA voordat de verordening van kracht werd, al andere stoffen uit dezelfde chemische familie geïntroduceerd, zoals Bisfenol S. Het probleem is dat recente studies suggereren dat deze alternatieven vergelijkbare, zo niet zelfs ernstiger, toxische effecten zouden kunnen hebben. Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) overweegt bredere beperkingen voor de hele bisfenolfamilie, en er zouden ook voor deze verbindingen nieuwe maatregelen kunnen komen.
Het verbod op Bisfenol A is dus een belangrijke mijlpaal, maar niet het einde van het verhaal. Het is – hopelijk – het begin van een bredere en moedigere regulering van alle hormoonontregelaars die aanwezig zijn in voedselverpakkingen.
