Als we het hebben over intensieve landbouw, gaan onze gedachten meteen uit naar kippen. De beelden van overvolle pakhuizen, dieren die moeite hebben om te bewegen en precaire hygiënische omstandigheden zijn dankzij tientallen jaren van onderzoek en documentaires tot de collectieve verbeelding gekomen. Maar er is een dier dat hetzelfde lot deelt, vaak op nog ernstiger wijze, en dat slechts zelden in het publieke debat verschijnt: de kalkoen.
Met een consumptie van ongeveer 4 kg per hoofd van de bevolking in Italië per jaar, is kalkoen na kip het meest gekochte pluimveevlees. Toch bestaat er, anders dan laatstgenoemde, nog steeds geen specifieke Europese regelgeving over het welzijn ervan op boerderijen. Een leemte die de EFSA – de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid – die een wetenschappelijk advies heeft gepubliceerd dat geheel gewijd is aan de levensomstandigheden van kalkoenen op boerderijen, nu wil opvullen.
Het doel was om het meest actuele wetenschappelijke bewijsmateriaal te onderzoeken en concrete aanbevelingen te doen om het welzijn van deze dieren te verbeteren. Het resultaat is een belangrijk document, dat aandacht verdient.
Voordat we op de details ingaan, is het de moeite waard om duidelijk te maken over wie we het hebben. In het rapport worden drie categorieën dieren in aanmerking genomen: kuikens, d.w.z. pasgeboren kalkoenen tot een leeftijd van zeven dagen; mestkalkoenen, tussen 15 en 22 weken oud en bestemd voor de vleesproductie, met een gewicht dat kan variëren van 7 tot 25 kg; en het fokken van kalkoenen, geselecteerd om volgende generaties te genereren.
In de hele Europese Unie wordt de overgrote meerderheid van deze dieren in grote groepen binnen gehouden. Er zijn ook systemen met toegang tot overdekte veranda’s of open weilanden, maar deze vormen een minderheid vergeleken met de intensieve conventionele landbouw.
@EFSA
Ruimte: het eerste recht dat moet worden gegarandeerd
Van de aanbevelingen van de EFSA is die over de beschikbare ruimte wellicht het meest direct te begrijpen. Om een kalkoen zijn eigen gedrag te laten uiten – bewegen, liggen, eten, drinken, ontdekken – zijn zeer specifieke minimale oppervlakken nodig: minimaal 0,49 vierkante meter voor een dier van 7 kg en minimaal 0,82 vierkante meter voor een dier van 25 kg.
Dit zijn geen luxeartikelen, het zijn de minimumvoorwaarden voor een dier om in waardigheid te leven. Als deze ruimtes niet gegarandeerd zijn, hebben de gevolgen rechtstreeks invloed op de fysieke gezondheid en het psychologische welzijn van kalkoenen.
Er moet rekening mee worden gehouden dat de kalkoenen die tegenwoordig worden gefokt met indrukwekkende snelheden groeien: vrouwtjes bereiken in iets meer dan drie maanden 9-10 kg, mannetjes overschrijden 20 kg in vijf maanden. Enorme dieren, genetisch geselecteerd om zo snel mogelijk aan te komen, die te maken krijgen met een lichaam dat sneller groeit dan het kan ondersteunen. Meer gewicht betekent minder mobiliteit, meer inspanning om te bewegen, meer druk op de benen en meer ruimte die nodig is om zelfs maar te staan zonder tegen je buurman aan te botsen.
Zwerfvuil, lucht en licht
Het wetenschappelijk advies besteedt ook ruimschoots aandacht aan die omgevingselementen die op het eerste gezicht misschien secundair lijken, maar die een diepgaande invloed hebben op de levenskwaliteit van dieren.
Beddengoed, het materiaal op de vloer van het huis, moet droog, schoon en kruimelig worden gehouden. Vochtig of slecht beheerd strooisel is een van de hoofdoorzaken van pootproblemen, een van de meest voorkomende tekenen van ongemak bij boerderijkalkoenen. Even cruciaal is de luchtkwaliteit: de EFSA beveelt aan te zorgen voor voldoende ventilatie die het ammoniakgehalte onder de 10 ppm en het kooldioxidegehalte onder de 2.000 ppm houdt.
Licht heeft ook zijn gewicht, er is namelijk een lichtintensiteit van minimaal 10 lux en de aanwezigheid van UV-A-licht nodig, wat voor deze dieren geen verwaarloosbaar detail is, maar een essentieel element voor hun visuele en gedragsmatige welzijn.
Milieuverrijking
Een andere interessante passage uit het document gaat over milieuverrijking. De EFSA raadt aan dieren te voorzien van foerageermateriaal om te verkennen en verhoogde platforms om op te zitten. Twee ogenschijnlijk eenvoudige elementen, maar die beantwoorden aan de diepgaande gedragsbehoeften van deze soort: de kalkoen is een nieuwsgierig dier, dat in de natuur een groot deel van zijn tijd besteedt aan het verkennen van de omgeving en het zoeken naar voedsel.
Het ontkennen van deze mogelijkheden betekent dat hij in een verarmde dimensie wordt gedwongen, met gevolgen voor zijn fysieke en psychologische evenwicht.
Genetische selectie en verminkingen
Het EFSA-advies gaat ook in op twee gevoelige kwesties. De eerste betreft genetische selectie: deskundigen benadrukken dat de huidige oriëntatie op snelle groei mobiliteitsproblemen en beenblessures in de hand werkt, een van de belangrijkste problemen bij het mesten van kalkoenen. De EFSA suggereert dat genetica in de toekomst ook rekening moet houden met dierenwelzijn, en niet alleen met gewicht en groeisnelheid.
Het tweede thema is dat van verminkingen. De EFSA is expliciet: praktijken als het knippen van de snavel, het verwijderen van de haarband (het vlezige aanhangsel boven de snavel bij mannetjes) en het knippen van de tenen moeten worden vermeden. Dit zijn pijnlijke interventies die, wanneer ze worden uitgevoerd, dienen om de problemen die verband houden met het gedwongen samenleven in besloten ruimtes te beheersen, maar niet om ze op te lossen. De oplossing ligt volgens wetenschappers stroomopwaarts, in de ruimte, in het management, in de omgeving.
Een koerswijziging is noodzakelijk (en mogelijk)
Op biologische boerderijen zijn deze praktijken niet toegestaan. Er zijn ook houderijsystemen met toegang tot open ruimtes of overdekte veranda’s, die veel betere omstandigheden bieden dan de gesloten stallen waarin de meeste Europese kalkoenen leven. Verandering is dus zowel mogelijk als absoluut noodzakelijk.
Maar totdat er een specifieke Europese regelgeving is die wetenschappelijke aanbevelingen over ruimte, luchtkwaliteit en verboden praktijken implementeert, zullen miljoenen dieren te snel blijven groeien, in te weinig ruimte, zonder dat er enige regels zijn die hen echt beschermen.
