Niscemi berust op een geologische tegenstrijdigheid die zich in de laatste dagen van januari 2026 in al zijn geweld manifesteerde. Een zandplateau, de thuisbasis van het historische centrum, kijkt uit over kleiachtige hellingen die onderhevig zijn aan eeuwenoude bewegingen. Wanneer deze twee werelden met elkaar in conflict komen, is de uitkomst een instabiliteit die al de evacuatie van 1.500 mensen en de oprichting van een rode zone van bijna vijf kilometer lang heeft afgedwongen.
Nicola Casagli, hoogleraar toegepaste geologie aan de Universiteit van Florence en voorzitter van het Nationaal Instituut voor Oceanografie en Experimentele Geofysica (OGS), vloog onmiddellijk na de gebeurtenis over het gebied. “We worden geconfronteerd met een fenomeen van kolossale afmetingen”, legt Casagli uit. “De aardverschuiving bestaat uit meerdere lichamen die zijn samengevoegd, waardoor reeds bekende fronten opnieuw worden geactiveerd. In het zand is een zeer hoge helling ontstaan: deze muren blijven verticaal zolang ze nat zijn, maar als ze uitdrogen of als het te veel regent, vallen ze uit elkaar. De rand gaat achteruit en zal de eerste meters van het historische stedelijke gebied aantasten. Het is onvermijdelijk.”
De dynamiek van ‘achterwaarts falen’ en monitoring
Het centrale probleem ligt in de helling die door de gebeurtenis is ontstaan, een muur die rechtstreeks in het zand is uitgehouwen. Zolang deze vocht vasthouden, blijven ze staan als de muren van een zandkasteel aan de kust, maar één zwaai is genoeg om ze uit elkaar te laten vallen. Het resultaat is een geleidelijke terugtrekking van de rand: een ‘achterwaartse verzakking’ die uiteindelijk de perimeter van het historische centrum zal aantasten.
Momenteel ligt de focus op het moduleren van de rode zone. “Aanvankelijk werd langs het gehele 4,7 kilometer lange front een voorzorgszone van 150 meter ingesteld”, legt de professor uit. “Maar we werken eraan om het waar mogelijk te verminderen, door geofysisch onderzoek dat de ondergrond onderzoekt en radarsatellieten te combineren. Dankzij deze satellieten kunnen we de bewegingen van gebouwen met millimeterprecisie meten, en zelfs teruggaan in de tijd om te begrijpen wat er jaren geleden gebeurde.”
De rol van aquaducten
“Niscemi heeft niets te maken met klimaatverandering”, zegt Casagli. “Het gebeurde op de plek waar in 1778, 1790 en 1997 al aardverschuivingen hadden plaatsgevonden. Het was bekend dat het gebied onderhevig was aan aardverschuivingen.” De triggerende factor is vaak antropisch en infrastructureel. “Een stad verliest water uit de aquaductnetwerken die door heel Italië als een zeef fungeren. De helft van het water wordt ondergronds verspreid, waardoor de ‘spons’ van het zand wordt opgevuld en de onderliggende klei zacht wordt. Als we de erosie van de Benefizio-stroom stroomafwaarts toevoegen, is het beeld compleet. Een aardverschuiving van tientallen miljoenen kubieke meters kan niet worden gestopt, maar kan wel worden vertraagd: als deze in plaats van elke dertig jaar terug te komen, elke honderd jaar zou terugkeren, zou dat al zo zijn. een succes.”
Beheer van hulpbronnen
Casagli’s analyse gaat vervolgens over op nationaal risicobeheer. “Het is mooi om te zeggen dat ik door monitoring het risico eerder zie. Maar dan moet ik wel iets doen”, dringt de hoogleraar aan. De kritiek op de prioriteiten is duidelijk: ‘Er ontbreekt een algemeen raamwerk. We investeren in wapens om onszelf te beschermen tegen invasies die nooit zullen plaatsvinden als we al worden aangevallen door geologische instabiliteit en daar is niet genoeg verdediging tegen. Er zijn plannen voor hydrogeologische bescherming in Italië gemaakt, zoals de Commissie-De Marchi in de jaren zeventig: mooie projecten maar nooit gefinancierd. De waarheid is dat de politiek leeft van stemmen: als burgers niet om hydrogeologische veiligheid als prioriteit vragen, investeert de politiek elders. De golf gaat een paar weken na de catastrofe uit en niemand herinnert zich de aardverschuivingen meer.”
Het drama van de evacués
Naast de technische gegevens brengt Casagli het beeld van een gewonde gemeenschap met zich mee. “Toen ik de aardverschuiving vanuit de helikopter van de brandweer zag, zag ik ongebruikelijke afmetingen”, zegt hij. “Ik heb grotere aardverschuivingen gezien, maar nog nooit één die zo groot is en actief in beweging is. Maar wat mij opvalt is de menselijke kant: tussen de geëvacueerde bewoners zijn, wanhopige mensen zien smeken om naar hun huizen terug te kunnen keren, ook al is het maar om een voorwerp te bergen. Je huis op deze manier verliezen, van het ene op het andere moment, laat zijn sporen na. Je raakt er nooit aan gewend.”
Bewustwording: de boodschap aan de burgers
De toekomst van Nishemi maakt een paradigmaverschuiving door. “Italië is het enige land ter wereld dat het hele bedreigde gebied in kaart heeft gebracht, maar vervolgens zoeken ze naar trucs om te bouwen waar dat niet zou moeten. Het risico om gewond te raken door een aardverschuiving is één op een miljoen, in een auto één op duizend. En toch kennen we in de auto de regels.”
De verwijzing naar de gebeurtenissen in Valencia is een waarschuwing: “Er werd alarm geslagen en veel burgers gingen hun auto uit de metro halen. Als je niet weet wat je moet doen, doe je binnen dat halfuur het verkeerde. We moeten veiligheid eisen, maar ook begrip: het is niet genoeg om de verschijnselen te kennen, je moet begrijpen hoe ze werken om ermee te kunnen leven.” De slotboodschap is gericht aan degenen die stemmen: “Burgers moeten prioriteiten stellen. Ze moeten geologische veiligheid, informatie en begrip van de verschijnselen eisen. Alleen op deze manier zal de politiek op de meest passende manier reageren.”
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
