Ongeveer 13.000 jaar geleden veranderde de aarde op een plotselinge, bijna brutale manier van gezicht. Gigantische dieren, perfect aangepast aan de kou en in staat om millennia lang weerstand te bieden, verdwenen in zeer korte tijd. Onder hen bevonden zich de mammoeten, absolute protagonisten van de ijstijd. Tegelijkertijd kwam de Cloviscultuur, herkenbaar aan zijn stenen werktuigen, ook niet meer voor in archeologische vondsten in Noord-Amerika. Een toeval dat wetenschappers al tientallen jaren in moeilijkheden brengt.
Het langzaam veranderende klimaat is niet genoeg om zo’n snelle ineenstorting te verklaren. Te snel, te uitgebreid. En het is precies uit deze breuk in het wetenschappelijke verhaal dat een nieuwe hypothese wordt geboren, nu versterkt door concrete gegevens en gepubliceerd in het tijdschrift PLOS One. Een hypothese die naar de hemel kijkt in plaats van naar de aarde.
Een explosie in de atmosfeer zou het leven op aarde in recordtijd hebben ontwricht
De studie wordt geleid door geoloog James Kennett, van de Universiteit van Californië in Santa Barbara, samen met een internationale groep onderzoekers. Het idee is even fascinerend als verontrustend: een grote, gefragmenteerde komeet zou in de atmosfeer van de aarde zijn geëxplodeerd, zonder de grond te raken, maar enorme energie vrij te geven over grote delen van de planeet.
Geen klassieke inslag dus, maar een luchtstoot, een explosie op lage hoogte die zeer gewelddadige schokgolven en extreme temperaturen kan veroorzaken. Dit soort gebeurtenissen kunnen hele ecosystemen verwoesten zonder duidelijke kraters achter te laten, waardoor bewijsmateriaal zelfs duizenden jaren later moeilijk te detecteren is.
Om deze reden zochten de onderzoekers niet naar grote zichtbare tekens, maar naar kleine sporen verborgen in de sedimenten. Ze analyseerden drie belangrijke archeologische vindplaatsen die verband hielden met de Clovis-cultuur: Murray Springs in Arizona, Blackwater Draw in New Mexico en Arlington Canyon op de Kanaaleilanden in Californië. Alle drie vertellen ze over hetzelfde historische moment: het moment waarop grote dieren uit de ijstijd en Clovis-werktuigen niet meer verschijnen.
Van ruimte tot vorst
De verzamelde gegevens vallen samen met het begin van de Jongere Dryas, een abnormale klimaatfase waarin, na het begin van de post-glaciale opwarming, de temperaturen plotseling kelderden. Ongeveer duizend jaar lang keerde de planeet terug naar bijna gletsjeromstandigheden, waardoor de toch al kwetsbare natuurlijke omgevingen in een crisis terechtkwamen.
Volgens onderzoekers zou de explosie van de komeet branden op continentale schaal hebben veroorzaakt, waardoor enorme hoeveelheden stof en roet in de atmosfeer terechtkwamen. Het zonlicht zou worden afgeschermd, waardoor er een soort plotselinge winter zou ontstaan. Tegelijkertijd zou het versnelde smelten van ijs grote hoeveelheden zoet water in de oceanen hebben gestort, waardoor de stromingen zouden veranderen en de instabiliteit van het klimaat zou worden vergroot.
In een dergelijk scenario zou het vinden van voedsel voor mammoeten steeds moeilijker zijn geworden. Zelfs menselijke gemeenschappen, zoals die van Clovis, zouden in een vijandige omgeving hebben geleefd, gekenmerkt door kou, branden en snel afnemende hulpbronnen.
Een van de meest interessante aanwijzingen is de zogenaamde zwarte mat, een donkere laag sediment die op talloze locaties in Noord-Amerika en ook in Europa aanwezig is. Het is rijk aan koolstof, een duidelijk teken van wijdverbreide branden. Hieraan worden afwijkende concentraties van platina en iridium toegevoegd, elementen die zeldzaam zijn op aarde maar veel voorkomen in kosmische lichamen, samen met nanodiamanten en kleine metalen bolletjes gevormd uit materialen die zeer snel worden gesmolten en afgekoeld.
Van alle tests is er echter één die meer weegt dan de andere: de “shocked quartz”. Dit zijn zandkorrels met microfracturen die alleen kunnen ontstaan onder extreme druk en temperaturen, wat onmogelijk te bereiken is bij natuurbranden, bliksem of vulkanische activiteit. Elektronenmicroscopische analyses toonden zelfs sporen van gesmolten silica, een onmiskenbaar kenmerk van een energetische gebeurtenis buiten de schaal.
De afwezigheid van een grote krater is op dit punt geen probleem meer. Luchtstoten laten hun vernietigende kracht boven het oppervlak vrij, waardoor bossen, dieren en leefgebieden worden vernietigd zonder zichtbare wonden in de grond achter te laten.
Door al deze aanwijzingen samen te voegen, wordt het beeld coherent. Volgens de studie zou de explosie van een komeet in de atmosfeer een sleutelfactor zijn geweest bij het uitsterven van de mammoeten en de ineenstorting van de Cloviscultuur, wat zou hebben bijgedragen aan het ontstaan van de Jongere Dryas. Misschien niet de enige oorzaak, maar een vonk die een verandering die al gaande is, kan versnellen, met verwoestende gevolgen voor het leven op aarde.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
