Een nieuwe superinternationale luchthaven in Chinchero, Peru, om de Heilige Vallei van de Inca’s te bedienen en de toegang tot Machu Picchu te vergemakkelijken. Het zal binnenkort werkelijkheid worden en tegelijkertijd een van de meest controversiële infrastructuurprojecten van de afgelopen jaren in het Zuid-Amerikaanse land. En de reden is gemakkelijk te zeggen.
Het wordt door de regering gepresenteerd als een drijvende kracht achter de economische en toeristische ontwikkeling, maar wordt in plaats daarvan door lokale gemeenschappen, archeologen en milieuactivisten gezien (wat uiteraard het geval is) als een concrete bedreiging voor een kwetsbaar gebied vanuit cultureel, landschappelijk en milieuoogpunt. En terecht, aangezien de iconische Inca-citadel al ten prooi valt aan tamelijk ongecontroleerd toerisme.
Volgens schattingen omvat het project de bouw van een terminal van ongeveer 40.000 vierkante meter en een landingsbaan van 4 kilometer lang, groot genoeg voor grote vliegtuigen en directe routes vanuit Noord-Amerika en Europa. In de fasen van volledige uitbreiding zou de luchthaven ruim acht miljoen passagiers per jaar kunnen verwerken.
De autoriteiten willen vooral de economische impact benadrukken: duizenden banen die door de bouwplaats worden gegenereerd, verwachte voordelen voor meer dan een miljoen mensen in het zuiden van het land en een sterke impuls voor de sectoren toerisme, transport, horeca en restaurants.
Het verklaarde doel is om de reistijden naar Machu Picchu, dat vandaag de dag alleen via een lange en complexe route kan worden bereikt, drastisch te verkorten: vlucht naar Lima, interne verbinding naar Cusco, vervolgens trein of bus naar Aguas Calientes en uiteindelijk de klim naar de citadel. Een route die voor sommige reizigers een integraal onderdeel van de ervaring vertegenwoordigt, maar die voor vele anderen een logistiek obstakel vormt. Het vergemakkelijken van de toegang zou onvermijdelijk leiden tot een toename van de toeristenstromen.
En de cijfers zijn nu al hoog: in 2024 overschreed Machu Picchu meer dan anderhalf miljoen bezoekers, waarbij dagelijkse limieten werden ingevoerd juist om de overbevolking te beperken. Met de nieuwe luchthaven spreken schattingen van een mogelijke toename tot 200 procent in het gebied.
Eén stap verwijderd van het overtoerisme
Dit is waar de diepste kritieke kwesties naar voren komen. De Heilige Vallei is geen lege ruimte die klaar is om te worden verstedelijkt, maar een historisch landschap dat door de eeuwen heen is gevormd door precolumbiaanse beschavingen: landbouwterrassen, irrigatiesystemen, rituele paden, archeologische vindplaatsen die nog steeds in gebruik zijn. De bouw van de luchthaven brengt opgravingen, bodemtransformaties en de mogelijk onomkeerbare vernietiging van culturele elementen met zich mee die niet altijd volledig gedocumenteerd zijn. Zelfs het luchtverkeer baart zorgen: overvluchten op lage hoogte kunnen de integriteit van nabijgelegen archeologische complexen, die toch al uiterst kwetsbaar zijn, in gevaar brengen.
Naast cultureel erfgoed is er het milieuvraagstuk. Het Chinchero-gebied ervaart een delicate waterbalans en een toenemende druk op natuurlijke hulpbronnen. Een van de grootste zorgen betreft het Piuray-meer, waarvan een aanzienlijk deel van de watervoorziening van Cusco afhankelijk is. De toename van het waterverbruik in verband met de luchthaven, de toeristische infrastructuur en de stadsuitbreiding zou een toch al kritieke situatie kunnen verergeren.
Bij dit alles komen nog de lucht- en geluidsvervuiling veroorzaakt door het luchtverkeer, de toename van afval in een regio met beperkte beheersystemen en de geleidelijke vervanging van traditionele landbouwactiviteiten door accommodatiefaciliteiten. Verschillende boerenfamilies zijn al begonnen met het verkopen van hun land, een teken van een economische transformatie die het gevaar loopt eeuwenoude culturele praktijken uit te wissen.
Hoe zit het met inheemse gemeenschappen? Ook zij betwisten het project al een tijdje en hekelen het verlies van controle over het gebied en een ontwikkelingsmodel gericht op snel massatoerisme, dat niet erg herverdelend is en een grote impact heeft. Het conflict benadrukt een terugkerende spanning op veel iconische bestemmingen over de hele wereld: het moeilijke evenwicht tussen toegankelijkheid, economische groei en bescherming van erfgoed. In het geval van Machu Picchu is de paradox duidelijk: het gemakkelijker maken om een van de beroemdste archeologische vindplaatsen ter wereld te bereiken zou op de lange termijn kunnen bijdragen aan het in gevaar brengen van de integriteit en symbolische waarde ervan.
