Smog in Italiaanse steden? Goed maar (uiteraard) niet geweldig. Het vermindert uiteraard, maar niet genoeg om ons als veilig te beschouwen. In 2025 zal het aantal provinciehoofdsteden dat de dagelijkse PM10-limieten (50 microgram per kubieke meter gedurende maximaal 35 dagen per jaar) heeft overschreden, dalen naar 13, vergeleken met 25 in 2024, 18 in 2023 en 29 in 2022.
Dit is een van de meest positieve gegevens van de afgelopen jaren, maar het mag ons er niet van weerhouden onze waakzaamheid te laten verslappen. Laten we eens kijken waarom.
Dit blijkt uit het nieuwe rapport ‘Mal’Aria di città 2026’ van Legambiente, dat een situatie van licht en schaduw fotografeert: het aantal hoofdsteden dat de dagelijkse PM10-limieten overschrijdt, neemt af, maar de vermindering van de vervuiling verloopt te langzaam om een echt keerpunt te garanderen.
Steden die in 2025 de PM10-limieten overschreden
Vorig jaar overschreden 13 provinciehoofdsteden de dagelijkse PM10-limiet (50 microgram per kubieke meter gedurende meer dan 35 dagen), een van de beste cijfers van de afgelopen tijd, maar nog steeds zorgwekkend.
De zwarte trui gaat naar Palermo, met 89 overschrijdingen geregistreerd door de controle-eenheid genaamd “België”. Zij volgen:
@Legambiente
In de overige gecontroleerde hoofdsteden werden geen overschrijdingen boven de wettelijke limieten geregistreerd en net als de afgelopen jaren overschreed geen enkele stad de verwachte jaarlijkse waarden voor PM10, PM2,5 en stikstofdioxide.
Het goede nieuws
De meest bemoedigende gegevens zijn juist de afname van het aantal illegale steden, dat daalde van 25 in 2024 naar 13 in 2025 (in 2023 waren dat er 18 en in 2022 waren dat er 29).
@Legambiente
Een aanzienlijke verbetering, deels gekoppeld aan gunstige weersomstandigheden en de geleidelijke daling van de uitstoot dankzij technologische innovatie. Legambiente waarschuwt echter dat dit nog niet het resultaat is van werkelijk effectief structuurbeleid: zonder ingrijpender interventies dreigt de positieve trend te stoppen.
Europese doelstellingen voor 2030 (nog ver weg)
Het scenario verandert radicaal als we kijken naar de nieuwe EU-limieten die vanaf 1 januari 2030 van kracht zullen worden:
Veel steden moeten de concentraties drastisch terugdringen: tot de meest kritieke situaties behoren Cremona, Lodi, Verona, Turijn en Napels voor PM10, terwijl voor PM2,5 Monza, Cremona, Rovigo, Milaan en Pavia opvallen. Wat betreft stikstofdioxide worden de grootste afstanden tot het doel geregistreerd in Napels, Turijn, Palermo en Milaan.
@Legambiente
Het beeld wordt ook verslechterd door de nieuwe Europese inbreukprocedure die in 2026 tegen Italië is gestart wegens het niet bijwerken van het nationale programma voor de bestrijding van luchtverontreiniging.
Uit de analyse van de trends van de afgelopen vijftien jaar blijkt dat 33 steden het risico lopen de doelstellingen voor 2030 niet te halen als ze het huidige tempo van de daling van PM10 handhaven.
Onder deze: Cremona, Lodi, Verona, Cagliari, Napels, Milaan, Turijn, Palermo en Ragusa.
Integendeel, centra als Rome, Florence, Bologna, Bari, Trento en Ravenna zijn op de goede weg om binnen de nieuwe grenzen te vallen.
De Povlakte is nog steeds een kritiek gebied
De Povlakte blijft een van de meest vervuilde gebieden van Europa. Tegenwoordig betreffen de kritieke problemen niet alleen grote steden, maar ook steeds meer kleine steden en plattelandsgebieden, ook als gevolg van de impact van de intensieve landbouw. Een transformatie die gericht beleid en adequate middelen vereist, die in gevaar is gebracht door de recente bezuinigingen op de middelen die aan de luchtkwaliteit worden toegewezen.
@Legambiente
Wat is er werkelijk nodig om van koers te veranderen?
Welnu, het feit staat vast: het keren van de trend van de luchtverontreiniging vereist structurele, gecoördineerde en voortdurende interventies, in een algemene strategie die in staat is in te grijpen op alle belangrijke bronnen van emissies.
Het eerste front is dat van de mobiliteit, met beslissende investeringen in lokaal en regionaal openbaar vervoer, de uitbreiding van lage-emissiezones en de wijdverbreide ontwikkeling van fiets- en voetgangersmobiliteit. Het terugdringen van het gebruik van personenauto’s, vooral in de meest drukke stedelijke gebieden, blijft een van de meest effectieve hefbomen om fijnstof terug te dringen.
Het is ook essentieel om in te grijpen op gebouwen en op de verwarming van woningen. De energieherkwalificatie van het gebouwenbestand en de geleidelijke afschaffing van de meest vervuilende ketels zijn belangrijke stappen om de uitstoot terug te dringen, vooral in de noordelijke regio’s waar verwarming de luchtkwaliteit aanzienlijk beïnvloedt.
Een ander probleem betreft industriële activiteiten, waarvoor strengere emissiebeperkingen nodig zijn, plannen om verontreinigde locaties te saneren en een technologische transitie naar productieprocessen met minder impact.
Niet minder belangrijk is de transformatie van de landbouw en de intensieve veehouderij, die verantwoordelijk is voor een aanzienlijk deel van ammoniak en andere voorlopers van fijn stof. Het verbeteren van het afvalwaterbeheer, het verminderen van de intensiteit van de landbouw in de meest kritieke gebieden en het bevorderen van duurzame landbouwpraktijken worden daarom essentieel.
Dit alles, benadrukt de vereniging van milieuactivisten, moet gebaseerd zijn op bepaalde economische hulpbronnen en op een sterke coördinatie tussen de staat, regio’s en gemeenten, waarbij bezuinigingen moeten worden vermeden die het risico lopen de reeds geboekte vooruitgang in gevaar te brengen. Tegelijkertijd is het noodzakelijk de systemen voor de monitoring van verontreinigende stoffen te versterken, de detectienetwerken uit te breiden en nauwkeurigere controles in te voeren, ook op stoffen die momenteel minder worden gecontroleerd, maar die cruciaal zijn bij de vorming van smog.
Alleen met geïntegreerde en langetermijnactie, zo concludeert Legambiente, zal het mogelijk zijn de luchtvervuiling daadwerkelijk terug te dringen en de gezondheid van mensen te beschermen.
De positieve signalen van 2025 laten zien dat verbetering mogelijk is. Maar zonder moedige politieke keuzes en voortdurende investeringen dreigt Italië nog lange tijd tot de Europese landen te blijven behoren met de meest vervuilde lucht en de grootste gevolgen voor de gezondheid als gevolg van smog.
HIER vindt u het volledige rapport.
