Te midden van de mondiale klimaatcrisis, terwijl beelden van afbrokkelende gletsjers nu dagelijks voor onze ogen verschijnen, is er een plek die tegen alle verwachtingen in ingaat. In het hart van Centraal-Azië, tussen de zeer hoge toppen van het Pamirgebergte, biedt een enorme gletsjer niet alleen weerstand, maar blijft hij ook groeien.
Het heet Vanch-Yakh-gletsjer en is een van de langste gletsjers buiten de poolgebieden. Decennia lang heeft het een verrassende stabiliteit getoond, in duidelijk contrast met de meerderheid van de gletsjermassa’s van de planeet, die momenteel snel achteruitgaat.
Omdat een groeiende gletsjer ons iets nieuws zou kunnen vertellen
Het gebied waar het zich bevindt, in Tadzjikistan, herbergt ook een andere klimaatafwijking: de Kon-Chukurbashi-ijskap. Hier, op extreme hoogten, lijkt het ijs zijn eigen regels te volgen. Juist om te begrijpen wat er gebeurt, besloot een internationale wetenschappelijke expeditie in de ijskap te boren en ijskernen tot wel honderd meter diep te extraheren.
In deze ijscilinders, ongeveer zo groot als een blik, bevindt zich een natuurlijke kroniek die ongeveer 30.000 jaar klimatologische geschiedenis beslaat. Elke laag bevat kleine chemische sporen, stof en sedimenten die vertellen hoe de planeet eruit zag toen dat water in ijs veranderde.
Volgens Yoshinori Iizuka, professor aan het Institute of Low Temperature Science van de Universiteit van Hokkaido, zou het begrijpen van de reden voor deze groei van onschatbare waarde kunnen zijn. Het idee, hoe ambitieus ook, is dat het mechanisme dat deze gletsjers beschermt ook nuttige ideeën kan bieden voor anderen, die tegenwoordig steeds kwetsbaarder zijn.
Oude ijskernen, onverwacht stof en een nog steeds open raadsel
Tijdens het analyseren van de monsters kwamen wetenschappers iets onverwachts tegen. Boven de zeventig meter diepte is het ijs ongewoon rijk aan stof, in hoeveelheden die nog nooit eerder bij soortgelijke expedities zijn waargenomen. De laatste paar meter hebben zelfs een gelige kleur, een detail dat nieuwe vragen heeft opgeroepen en dat onderwerp zal zijn van verder onderzoek in Japanse laboratoria.
De analyses zijn nog gaande, maar het is duidelijk dat de Pamir-gletsjers zich anders gedragen dan die van veel andere bergketens. Een veerkracht die kan afhangen van lokale klimaatfactoren, atmosferische circulatie of dynamiek die nog steeds weinig wordt begrepen.
Achter dit onderzoek schuilt niet alleen wetenschappelijke nieuwsgierigheid, maar ook een race tegen de klok. Eind september 2025 leidde de Ice Memory Foundation een internationale expeditie naar de Pamir-gletsjers, waarbij 13 wetenschappers aan het werk gingen op 5.800 meter boven zeeniveau, op de Kon-Chukurbashi-ijskap.
Hier werden voor het eerst diepe ijskernen van meer dan 100 meter lang gewonnen: een echt natuurlijk archief dat eeuwen, misschien wel millennia, klimaat, stof en atmosfeer bewaart van een van de meest kwetsbare en minst bestudeerde gebieden op aarde. Eén van deze monsters zal onmiddellijk worden geanalyseerd, de andere zal op Antarctica worden bewaard, in het ijsreservaat van de stichting, als een herinnering die moet worden bewaard voordat de opwarming van de aarde het onmogelijk maakt om te herstellen. Want zelfs waar het ijs vandaag de dag weerstand lijkt te bieden, zijn de tekenen van verandering al in elke laag geschreven.
Een extreme expeditie tussen ijs, helikopters en mondiale wetenschap
Bij de missie, die in het veld werd gevolgd door AFP, waren onderzoekers uit Zwitserland, Rusland, Japan en Tadzjikistan betrokken. De ijskernen werden op schouders, in gekoelde segmenten, langs ondoordringbare routes vervoerd totdat ze terreinvoertuigen en gekoelde vrachtwagens bereikten. Het project werd ondersteund door een Zwitsers klimaatinstituut en door de Ice Memory Foundation, die zich inzet voor het conserveren van ijsmonsters op Antarctica om ze te behoeden voor onomkeerbaar smelten. Een operatie die de smaak heeft van een race tegen de tijd, om natuurlijke archieven te behouden die voorbestemd zijn om anders te verdwijnen.
Misschien is er geen eenvoudige of onmiddellijke oplossing. Maar als er tussen die eeuwenoude luchtbellen en mysterieus stof een aanwijzing zit die kan verklaren waarom deze gletsjer groeit, dan zou de Vanch-Yakh ons kunnen helpen begrijpen hoe we het ijs van de planeet beter kunnen beschermen. In een tijdperk van slecht milieunieuws is dit verhaal geen sprookje met een happy end, maar een zeldzaam teken van complexiteit. En het herinnert ons eraan dat de natuur ons, zelfs onder druk, nog steeds kan verrassen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
