De oudste grotschildering ooit ontdekt dateert van 67.800 jaar geleden en werd gevonden in een grot in het hedendaagse Indonesië, op het eiland Sulawesi. Het toont geen dieren of jachttaferelen, maar iets dat nog directer en universeler is: de omtrek van een menselijke hand. Een eenvoudig, bijna intiem gebaar dat de tijd doorkruist en ons bereikt.
De ontdekking vond plaats in de Liang Metanduno-grot, een plek die bij archeologen al bekend was vanwege de aanwezigheid van zeer oud artistiek bewijsmateriaal. De datering van de pigmenten werd met grote precisie uitgevoerd dankzij een internationaal team onder leiding van Maxime Aubert, van de Griffith University in Australië. De resultaten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, wat het uitzonderlijke belang van de ontdekking bevestigt.
Geen eenvoudige voetafdruk
Oppervlakkig gezien lijkt het misschien een normale handafdruk, maar geleerden leggen uit dat het een stencil is, gemaakt door het pigment rond de hand te blazen die op de rots rust. De eigenaardigheid ligt in het feit dat het ontwerp later zou worden aangepast, waarbij de vingers dunner zouden worden om de indruk van een klauwhand te creëren.
Dit detail opent fascinerende scenario’s. Volgens de onderzoekers zou het schilderij een heel oud idee van verbinding tussen mens en dier kunnen vertegenwoordigen, een thema dat al aanwezig is in andere rotstekeningen op Sulawesi. In sommige grotten op het eiland verschijnen zelfs hybride figuren, half mens en half dier, wat een verrassend complexe symbolische beeldtaal suggereert voor zo’n verafgelegen tijdperk.
Sulawesi, een levend archief van ’s werelds oudste prehistorische kunst
Deze ontdekking komt niet uit het niets. Juist op Sulawesi, in de Leang Tedongnge-grot, werden in 2017 rotsschilderingen geïdentificeerd die dateren van ongeveer 45.000 jaar geleden en die tot dan toe werden beschouwd als de oudste ooit gevonden. Nu wordt dat record met meer dan 20.000 jaar overtroffen, waardoor het centrum van de prehistorische kunst definitief verschuift van Europa naar Zuidoost-Azië.
Uit de analyses van alle schilderijen van de Liang Metanduno-grot blijkt dat deze plek gedurende een zeer lange periode, minstens 35.000 jaar, tot ongeveer 20.000 jaar geleden, werd bezocht voor artistieke activiteiten. Een feit dat getuigt van de aanwezigheid van een voortdurende, diepgewortelde en ongelooflijk langlevende artistieke cultuur.
Een ontdekking die ook spreekt over migratie en klimaatverandering
Naast culturele waarde bieden de oudste rotsschilderingen waardevolle aanwijzingen voor de bewegingen van de eerste menselijke populaties. Tijdens de ijstijd, toen de zeespiegel veel lager was dan nu, zou Sulawesi een van de belangrijkste doorgangen zijn geweest voor migraties naar het zuiden en oosten.
Het is waarschijnlijk dat de mensen die deze schilderijen maakten deel uitmaakten van de bevolking die in de loop van duizenden jaren Australië zou hebben bereikt via de zogenaamde Sahul, het oude supercontinent dat Australië, Tasmanië en Nieuw-Guinea verenigde. In die zin is de in de rots gedrukte hand niet alleen een artistiek teken, maar ook een stil spoor van de reis van de mensheid.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
