Lange tijd bleef jeuk bij fibromyalgie in de marge van het klinische verhaal. Een ongemakkelijk symptoom, moeilijk te omschrijven en nog moeilijker te herkennen. Tegenwoordig zet neurowetenschappelijk onderzoek echter vraagtekens bij een wijdverbreide overtuiging: dat jeuk niet door de huid ontstaat, maar door het zenuwstelsel. En daar is niets denkbeeldigs aan.
Degenen die met fibromyalgie leven, beschrijven vaak een diep, aanhoudend gevoel dat geen verlichting vindt in het automatische gebaar van krabben. Het is geen zichtbare huidreactie, er is geen duidelijke roodheid of duidelijke dermatologische verschijnselen. Toch is de ergernis reëel, voortdurend en soms vermoeiend.
Getuigenissen verzameld door verenigingen zoals de Fibromyalgia Association UK beschrijven een gevoel dat lijkt op kleine insecten die onder de huid bewegen, een vreemd gevoel dat niet bij het lichaam lijkt te horen. Het is precies vanaf hier dat de wetenschap zorgvuldiger begon te kijken en de focus verlegde van de huid naar de zenuwcircuits.
Neuropathische jeuk, zoals het wordt gedefinieerd, heeft geen oppervlakkige oorsprong. Het is het resultaat van een verandering in het centrale of perifere zenuwstelsel, hetzelfde zenuwstelsel dat betrokken is bij chronische pijn. Het is geen huidprobleem, maar hoe de hersenen de signalen die ze ontvangen interpreteren en versterken.
Wat is neuropathische jeuk en waarom komt het zo vaak voor bij fibromyalgie?
Bij fibromyalgie komt het zenuwstelsel in een staat van centrale sensitisatie. Het betekent dat normaal gesproken onschuldige stimuli als intens, vervelend en soms pijnlijk worden ervaren. De grens tussen pijn, aanraking, temperatuur en jeuk vervaagt.
Volgens verschillende onderzoeken kunnen de zenuwen die verantwoordelijk zijn voor het waarnemen van jeuk hyperactief worden en voortdurend signalen uitzenden, zelfs als er geen echte stimulus is. Dit gebeurt wanneer zenuwen ontstoken, samengedrukt of beschadigd zijn, of wanneer de hersenen de manier veranderen waarop ze sensorische informatie filteren.
Dr. Mark Pellegrino, specialist in fibromyalgie, vertelt over overactieve huidreceptoren en directe betrokkenheid van het autonome zenuwstelsel. Dit veroorzaakt niet alleen jeuk, maar ook gevoelens van branderig gevoel, tintelingen, gevoelloosheid en moeilijk uit te leggen waarnemingen die veel patiënten goed kennen.
Een sleutelrol wordt gespeeld door de zogenaamde stille nociceptoren, zenuwvezels die normaal gesproken inactief blijven. In aanwezigheid van ontstekingen of stress kunnen ze echter ‘oplichten’ en hyperprikkelbaar worden. Uit onderzoek uit 2013 bleek dat ruim driekwart van de mensen met fibromyalgie dit soort veranderingen heeft.
Omdat pijn en jeuk zich langs dezelfde sporen voortbewegen
Het verband tussen pijn en jeuk is dichterbij dan eerder werd gedacht. Ze delen gemeenschappelijke biologische mechanismen en vergelijkbare neurale routes. Het is niet verrassend dat pijnlijke stimuli de jeuk kunnen verminderen, terwijl sommige pijnstillers, vooral opioïden, de neiging hebben om de jeuk te veroorzaken.
Jarenlang werd jeuk beschouwd als een soort ‘kleinere verwant’ van pijn. Tegenwoordig wordt deze relatie ondersteund door wetenschappelijke gegevens. Klinische studies hebben aangetoond dat geneesmiddelen die worden gebruikt voor neuropathische pijn, zoals gabapentine en pregabaline, ook effectief zijn bij de behandeling van chronische jeuk, ook al zijn ze niet met dit doel ontwikkeld.
Dermatoloog Gil Yosipovitch, een van de toonaangevende internationale experts op dit gebied, beschrijft pijn en jeuk als verschillende sensaties die dezelfde zenuwinfrastructuur delen. Het zijn de hersenen die ze op een aparte manier interpreteren en tegengestelde gedragingen bepalen: bescherming bij pijn, de noodzaak om te krabben bij jeuk.
Het bewijs wordt steeds steviger. Vergelijkende onderzoeken hebben aangetoond dat symptomen zoals aanhoudende jeuk, abnormaal zweten en tintelingen veel vaker voorkomen bij mensen met fibromyalgie dan bij de algemene bevolking. Uit recenter onderzoek blijkt dat ongeveer 60% van de fibromyalgiepatiënten chronische jeuk ervaart, vaak in combinatie met pijn.
Fibromyalgie, stigma en onzichtbare symptomen
Het herkennen van jeuk bij fibromyalgie als een neurologisch en niet als een psychologisch symptoom heeft diepgaande implicaties. Fibromyalgie wordt nog steeds vaak een ‘ziekte van uitsluiting’ genoemd, een diagnose die ontstaat als er niets anders te vinden is. Dit label helpt veel symptomen onzichtbaar te maken, waaronder jeuk.
De last van het stigma wordt vooral duidelijk als je bedenkt dat fibromyalgie vooral vrouwen treft. De statistieken spreken voor zich: tussen de 80 en 90% van de patiënten is vrouw. En vrouwen worden zelfs vandaag de dag meer blootgesteld aan het risico dat hun symptomen worden geminimaliseerd of toegeschreven aan emotionele factoren.
Volgens Yosipovitch komt de verandering voort uit een medische opleiding die meer aandacht heeft voor de neuro-immuunmechanismen van pijn en jeuk, maar ook uit de ontwikkeling van objectieve hulpmiddelen, zoals klinische vragenlijsten, fysiologische markers en beeldvormingstechnieken die veranderingen in het zenuwstelsel kunnen aantonen.
Ondertussen onderzoekt onderzoek nieuwe therapeutische wegen die rekening houden met de gedeelde biologie van pijn en jeuk. Naast de medicijnen die al worden gebruikt voor neuropathische pijn, worden niet-farmacologische benaderingen zoals nervus vagusstimulatie en acupunctuur bestudeerd.
Stress, hersenen en lichaam
Epidemiologische gegevens geven aan dat psychologische stress zowel chronische pijn als jeuk kan verergeren. Dit betekent echter niet dat fibromyalgie ‘alles in het hoofd zit’. Stress is in alle opzichten een biologische gebeurtenis die hormonen, het zenuwstelsel en de immuunrespons kan beïnvloeden.
Stress verhoogt de gevoeligheid van zenuwbanen die betrokken zijn bij pijn en jeuk en kan immuuncellen in de huid activeren die irriterende stoffen vrijgeven. Het onderkennen van dit verband betekent het aannemen van een geïntegreerde visie op het lichaam, zonder te vervallen in psychologische banalisering.
De wetenschap probeert nog steeds te begrijpen waarom het lichaam bij neuropathische pijn de neiging heeft pijn en jeuk naast elkaar te laten bestaan. Wat vandaag de dag zeker is, is dat beide een solide biologische basis hebben. En dit is voor degenen die met fibromyalgie leven geen detail.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
