Van de bescherming van bossen tot de bescherming van dieren in het wild, via klimaat, water en landbouw: 2025 dreigt de geschiedenis in te gaan als het jaar waarin de Europese Unie een abrupte ommekeer maakte op het gebied van het milieubeleid.
Volgens de begroting die door WWF Italië is vrijgegeven, laten gemeenschapsinstellingen geleidelijk de Green Deal varen om ruimte te maken voor een agenda die herbewapening, industriële belangen en deregulering bevordert, ten koste van het milieu en de volksgezondheid.
En het is geen wonder dat Europa, onder druk van sommige nationale regeringen – waaronder de Italiaanse –, de grote economische lobby’s en externe geopolitieke druk, stukje bij beetje is begonnen de beschermingen die de afgelopen decennia zijn opgebouwd, stukje bij beetje te ontmantelen. Allemaal vermomd achter het woord ‘vereenvoudiging’, wat zich feitelijk vertaalt in minder regels, minder controles en minder bescherming voor burgers en territoria.
De acht belangrijkste keuzes die de retraite markeren
De eerste betreft de verordening tegen ontbossing (EUDR), die in het leven is geroepen om te voorkomen dat producten die verband houden met de vernietiging van bossen de Europese markt binnenkomen. Na daaropvolgende uitstel en verzwakkingen werd de tekst feitelijk nietig verklaard, met dramatische gevolgen: elk jaar van vertraging betekent dat er miljoenen bomen worden gekapt en dat er nieuwe klimaatveranderende emissies plaatsvinden, ondanks wetenschappelijk bewijs over de rol van de Europese consumptie in de mondiale ontbossing.
We praten er hier over: Europa in omgekeerde richting: de wet die de bossen moest redden, is tot zinken gebracht
Een andere zware klap komt met de zogenaamde Milieuomnibus, die historische pijlers van de EU-wetgeving, zoals de Habitat-, Vogel- en Waterrichtlijnen, ter discussie stelt. Een tegenslag die de biodiversiteit, de waterkwaliteit, de volksgezondheid en het vermogen van gebieden om droogte en overstromingen te weerstaan in gevaar brengt.
We praten er hier over: Sensationele stap achteruit: met het Omnibuspakket stuurt de EU duurzaamheidsverplichtingen van bedrijven naar de zolder
Een van de meest controversiële keuzes is ook het verlagen van de bescherming van wolven, waartoe is besloten ondanks wetenschappelijk bewijs dat aantoont dat ruimen de schade aan boerderijen niet vermindert. Een symbolische en politieke beslissing, die de weg vrijmaakt voor een meer tolerant beheer van wilde dieren.
We praten er hier over: Wolvenjacht: Europa sanctioneert de verlaging van de bescherming (na 54 jaar absolute bescherming in Italië)
Op landbouwgebied neemt het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid definitief afscheid van de groene transitie: de milieubeperkingen zijn afgeschaft, de bescherming van Natura 2000-gebieden is verminderd en belangrijke strategieën zoals “Van boer tot bord” en Biodiversiteit 2030 zijn genegeerd. En hoewel bezuinigingen op toekomstige hulpbronnen worden aangekondigd, wordt verwacht dat de concurrentie tussen de landbouw en andere sectoren toegang zal krijgen tot Europese fondsen.
Ook het klimaatbeleid is teleurstellend. De doelstellingen voor emissiereductie worden teruggeschroefd, de uitfasering van verbrandingsmotoren wordt afgezwakt en belangrijke instrumenten zoals het ETS worden uitgesteld en herzien, wat de effectiviteit ervan in gevaar brengt. Het resultaat is een Europa dat steeds verder verwijderd raakt van de verplichtingen van de Overeenkomst van Parijs.
Om de situatie nog erger te maken, is er de annulering van het LIFE-programma, het enige EU-instrument dat volledig gewijd is aan klimaat en biodiversiteit. Zonder specifieke en bindende financiering lopen milieuprojecten het risico gemarginaliseerd te worden.
Ook het groene licht voor pesticiden is zorgwekkend, met de onbeperkte verlenging van vergunningen en het afschaffen van termijnen. Een keuze die de garanties voor het milieu en de gezondheid drastisch vermindert, ondanks vonnissen en wetenschappelijke studies die wijzen op concrete risico’s.
Ten slotte worden de regels inzake bedrijfsverantwoordelijkheid afgezwakt, waardoor de transparantie, de verplichtingen om milieuschade te voorkomen en de bescherming van de mensenrechten in de productieketens afnemen.
De boodschap is duidelijk: de Europese Unie moet terugkeren naar het verdedigen van gemeenschappelijke goederen, het toepassen van bestaande wetten en het versterken – en niet ontmantelen – van de bescherming van de natuur en de gezondheid.
