De geschiedenis van onze soort is nog nooit zo vol gaten geweest. Zo nu en dan komt er een ontdekking langs die je dwingt de stukken weer in elkaar te zetten, bijvoorbeeld wanneer je denkt alles over iemand te begrijpen en dan ontdek je dat diegene een verborgen kant had. Hier heeft Mindoro, een eiland in de Filippijnen dat vandaag de dag alleen maar een tropisch paradijs lijkt, deze truc met ons uitgehaald.
Filippijnse archeologen hebben samen met een internationaal team jarenlang grotten en rotsschuilplaatsen onderzocht die van buitenaf perfecte plekken lijken om een Instagram-foto te maken. Binnen vertellen ze echter een ander verhaal: dat van de bevolking die hier tienduizenden jaren eerder arriveerde dan we ons ooit hadden kunnen voorstellen. En het waren niet de klassieke bouwvallige ‘jager-verzamelaars’ met knuppels. Helemaal niet.
Deze gemeenschappen wisten hoe ze moesten zeilen, vissen in de open zee en de getijden herkennen zoals we vandaag de dag het weer op onze telefoons lezen. En het mooie is dat ze dat deden toen de mens volgens de handleidingen nog te ‘primitief’ had moeten zijn om van het ene eiland naar het andere te gaan.
Een verleden dat niet terugkeert
Mindoro is geen eiland waar je naartoe zwemt in een moment van waanzin. Zelfs in het paleolithicum had je om daar te komen beslissingen, voorbereiding en adequate hulpmiddelen nodig. Wie daar voet zette, moest zeekanalen oversteken die allesbehalve triviaal waren. Er waren geen natuurlijke bruggen die je van de ene kust naar de andere brachten. Natuurlijk gebruikten deze mensen boten en kenden de stromingen.
Wat betekent het? Dat maritieme leven – het echte leven – is niet laat geboren, zoals we altijd hebben gezegd. Het bevond zich al tientallen millennia eerder in een vergevorderd stadium. En de Filippijnen waren, zo lijkt het, geen uithoek, maar een kruispunt.
Het verrassende is dat archeologen niet vertrouwden op poëtische intuïties. Geen romantiek. Alleen lagen grotten, herhaalde vondsten, precieze datering. Waar schelpen op dezelfde manier worden gedragen, botten van openzeevissen en gereedschappen die in meerdere tijdperken volgens dezelfde logica zijn gesneden, is de boodschap maar één: deze mensen hebben daar gewoond, en ze hebben daar goed geleefd.
De grotten spreken voor zich
In de grotten van Bubog 1, Bubog 2, Cansubong 2 en Bilat vonden geleerden meer dan alleen een “kamp”. In elke laag van de aarde, in elke uitgegraven centimeter, komen geconsolideerde gewoonten naar voren: maaltijden gebaseerd op massaal verzamelde weekdieren, rifvissen geflankeerd door pelagische soorten, werktuigen gemaakt met steen, botten, gigantische schelpen.
De aanwezigheid van vissen die in diep water leven, zegt bijvoorbeeld iets heel eenvoudigs: ze pikten niet wat op hun pad kwam. Ze hadden boten. Ze hadden geschikt gereedschap. Ze wisten hoe ze moesten bewegen. En ze waren niet de enigen. Sommige obsidiaangereedschappen die in Mindoro worden gevonden, hebben dezelfde ‘chemische signatuur’ als die op het eiland Palawan. Dit betekent uitwisselingen, contacten, kennis die reisde. Meer dan verloren eilandbewoners: ze waren onderdeel van een netwerk.
Het onderzoek heeft een merkwaardig effect: het geeft onze voorouders een complexiteit terug die we om de een of andere reden niet wilden onderkennen. We hebben ons altijd voorgesteld dat het leven op afgelegen eilanden een laat hoofdstuk was, geboren toen de technologie al vergevorderd was. Maar nee. De oceaan maakte al deel uit van hun dagen, hun bewegingen, hun overleving. De tijd die ons van hen scheidt, verandert niets aan het feit dat de zee voor deze oude gemeenschappen als een tweede thuis was. Of een buurman die je kon vertrouwen, zolang je maar naar hem luisterde.
En het mooie (of ergernis, voor wie van zekerheden houdt) is dat deze ontdekking de zaak niet afrondt. Hij maakt het open. Wie heeft die boten gebouwd? Hoe zijn ze in de loop van de seizoenen veranderd? Waren de vismethoden verschillend? En hoe beïnvloedden de klimatologische omstandigheden het reizen? Vragen die dit verhaal levend en actueel maken, klaar om andere deuren te openen.
Een verhaal dat weer aan het licht komt
Samen met de vondsten ontstaat het portret van gemeenschappen die niet door de gebeurtenissen werden meegesleurd. Het waren protagonisten. Ze wisten hoe ze de schaarste aan hulpbronnen, stormen en veranderingen in de zee moesten beheersen. Ze wisten hoe ze moesten blijven en ze wisten hoe ze moesten bewegen. En waarschijnlijk spraken, handelden en werkten ze samen met andere volkeren op andere eilanden. Het is een veel menselijker, concreter en creatiever verhaal dan de boeken ons laten begrijpen.
Het onderzoek, gepubliceerd op Archeologisch onderzoek in Aziëhet vertelt ons niet alleen “wie ze waren”. Het vertelt ons ook iets over onszelf: dat onze relatie met het milieu, vooral met de zee, ouder, dieper geworteld en vindingrijker is dan we ooit hadden toegegeven.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
