Het in juni uitgesproken vonnis tegen Miteni, waarvan de redenen nu zijn gepubliceerd, is een aanklacht zonder weerga: het in Trissino (Vicenza) gevestigde chemiebedrijf wist dat het vervuilend was en deed dit doelbewust, door jarenlang PFAS en andere schadelijke stoffen te produceren met als enig doel geld te verdienen, waarbij de gevolgen voor het milieu en de gezondheid van 350 duizend burgers volledig werden genegeerd.
De 2.062 bladzijden met motivering die zijn ingediend door het Hof van Assisen van Vicenza laten geen ruimte voor interpretatie. Er was geen sprake van nalatigheid of onderschatting, maar van een precieze ondernemerskeuze.
Bekijk dit bericht op Instagram
Een historische veroordeling voor een milieumisdaad
Afgelopen 26 juni heeft het Hof van Assisen van Vicenza, na zes uur beraadslaging en een proces dat vier jaar duurde, in totaal 141 jaar gevangenisstraf opgelegd aan 11 van de 15 managers van de voormalige Miteni-fabriek in Trissino en van de multinationals ICIG en Mitsubishi. De nu ingediende redenen bevestigen de ernst van de feiten: het bedrijf heeft de provincies Vicenza, Padua en Verona vervuild en de grondwaterlagen en het drinkwater van honderdduizenden mensen vergiftigd.
Het milieurecht van preventie en bescherming eindigt niet bij de regelgeving inzake terugwinning, maar is veel complexer en vollediger. – de rechters schrijven in de motivering – Voor niet-gereguleerde stoffen verbiedt de wet ten strengste de significante en meetbare uitstoot ervan in het milieu waar ze voorheen niet aanwezig waren en vereist de drastische en totale verwijdering ervan.
Het ernstigste punt dat uit de redenen naar voren kwam, is dat Miteni al in 2009 over een gedetailleerd informatiekader beschikte over de verontreiniging van de locatie en het grondwater. Ondanks deze kennis heeft het bedrijf nooit iets aan de instellingen gecommuniceerd en bleef het PFAS produceren, daarna ook GenX en C604, nog verraderlijkere stoffen. Een precieze keuze, aldus de jury, uitsluitend ingegeven door winst.
Het was dus geen eenvoudige onderschatting van het risico, maar een bewuste beslissing om de vervuilende activiteit voort te zetten, ondanks het feit dat men zich volledig bewust was van de verwoestende gevolgen voor het milieu en de volksgezondheid.
Miljonair compensatie
De uitspraak voorziet in een schadevergoeding voor ruim 300 burgerlijke partijen, waaronder particulieren en overheidsinstanties, voor een totaalbedrag van tientallen miljoenen euro’s. Het Ministerie van Milieu kreeg een schadevergoeding van 58 miljoen euro, de regio Veneto 6,5 miljoen euro en het milieuagentschap Arpav 800 duizend euro. Ook gemeenten, waterbedrijven en de provincie Vicenza kregen compensatie.
Voor individuen, in het bijzonder de ‘No Pfas Moms’ die de strijd om de waarheid hebben geleid, varieert de compensatie van 15 tot 20 duizend euro. Een symbolisch bedrag vergeleken met de geleden schade, maar een belangrijke erkenning van hun strijd.
Wat zijn PFAS en waarom zijn ze zo gevaarlijk?
PFAS (perfluoralkylstoffen) zijn synthetische chemische verbindingen die door de industrie worden gebruikt vanwege hun waterafstotende en antiaanbakeigenschappen. Het probleem is dat ze praktisch onverwoestbaar zijn: ze heten ‘voor altijd chemicaliën“Eeuwige chemicaliën, omdat ze tientallen jaren in het milieu en in het menselijk lichaam blijven bestaan.
Deze stoffen hebben de neiging zich in de loop van de tijd in het bloed en de organen op te hopen, met mogelijk zeer ernstige gevolgen voor de gezondheid. Talrijke wetenschappelijke onderzoeken hebben blootstelling aan PFAS namelijk in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde tumoren, met name nier- en testistumoren, maar ook met schade aan het immuunsysteem en veranderingen in de schildklierfunctie. Langdurige inname is ook in verband gebracht met een hoog cholesterolgehalte, leverproblemen en zwangerschapscomplicaties. Bij kinderen kan blootstelling de normale groei- en ontwikkelingsprocessen verstoren, waardoor ontwikkelingsachterstanden ontstaan.
Hun gevaar wordt nog vergroot door het feit dat ze zich gemakkelijk via aquifers verspreiden en het drinkwater van hele gemeenschappen vervuilen. In het geval van Miteni bereikte de besmetting drie Venetiaanse provincies, waardoor het water van 350.000 burgers jarenlang werd vergiftigd.
De zaak explodeerde in 2013, toen de regio Veneto door het ministerie van Milieu op de hoogte werd gebracht van de aanwezigheid van PFAS in ‘zorgwekkende’ concentraties in het drinkwater van sommige gemeenten. Vanaf dat moment begon een ongekende juridische en civiele strijd, geleid door de ‘No Pfas Mothers’-beweging, vrouwen die ontdekten dat ze hun kinderen jarenlang vergiftigd water te drinken hadden gegeven.
Hun mobilisatie dwong de instellingen tot actie, wat leidde tot bevolkingsonderzoek, diepgaande analyses en uiteindelijk tot het proces dat eindigde met dit historische vonnis. Jarenlang hebben ze gedemonstreerd, gegevens verzameld, gerapporteerd, en gevraagd om gerechtigheid voor hun families en voor alle blootgestelde mensen.
Wat gebeurt er nu
Advocaten van de verdediging hebben nu toegang tot de 2.062 pagina’s met redenen en zullen moeten beslissen of ze doorgaan met het beroep bij het Hof van Beroep. De juridische strijd is dus mogelijk nog niet voorbij. Intussen vertegenwoordigt deze uitspraak echter een fundamenteel precedent in de Italiaanse milieujurisprudentie: het stelt duidelijk vast dat het willens en wetens vervuilen uit winstoogmerk een misdaad is die met de grootst mogelijke strengheid moet worden bestraft.
De Miteni-zaak wordt zo een symbool van de strijd tegen de industriële vervuiling en toont aan dat er, ook al is het maar langzaam, gerechtigheid kan komen. Maar er blijft een bittere smaak hangen: 350 duizend mensen drinken al jaren vervuild water, terwijl sommigen het wisten en ervoor kozen niets te doen.
