Een halve eeuw, de helft van de gletsjers: het aftellen is begonnen

In de komende decennia zullen veel van de berggletsjers die de landschappen en levens van miljarden mensen markeren, zich terugtrekken en verdwijnen. De wereld bereidt zich voor op het bereiken van het hoogtepunt van het uitsterven van gletsjers, een historisch moment waarop het tempo van hun verdwijning maximaal zal zijn. Dit blijkt uit een nieuwe studie gepubliceerd in Nature Climate Change, waarin meer dan 200.000 gletsjers over de hele wereld werden geanalyseerd en zorgwekkende scenario’s aan het licht kwamen die nog steeds worden beïnvloed door onze keuzes.

Een ongekende versnelling

Volgens een analyse van Lander Van Tricht en collega’s zou de aarde tussen 2041 en 2055 jaarlijks wel 4.000 gletsjers kunnen zien verdwijnen, een percentage dat vijf keer zo hoog is als nu. De Alpen zullen tot de meest kwetsbare gebieden behoren: tegen 2033 zijn meer dan honderd Europese gletsjers voorbestemd om onomkeerbaar te smelten. Kleine gletsjers en gletsjers die sneller smelten, zoals die in het westen van de Verenigde Staten en Canada, zullen eerder verdwijnen dan andere.

Wat op het spel staat, is niet alleen het milieu. Ongeveer twee miljard mensen zijn afhankelijk van het water dat naar beneden komt uit bergen waar zich gletsjers bevinden, wat essentieel is voor de landbouw, energie en voedselzekerheid. Elke verloren gletsjer verandert landschappen, onderbreekt dagelijkse activiteiten en wist eeuwenoude tradities uit. Voor sommige gemeenschappen, zoals de Māori-bevolking in Nieuw-Zeeland, zijn gletsjers levende voorouders: Nā-leider Lisa Tumahai, die in 2022 Kā Roimata o Hine Hukatere bezocht, beschreef ze als ‘ingetogen en vernederd door de daden van mensen’, tastbare symbolen van de kosten van de industrialisatie.

@Natuur

Begrafenisceremonies voor terugtrekkende gletsjers worden over de hele wereld gehouden. In 2019 beklommen ruim 250 mensen de Pizol-gletsjer in Zwitserland om afscheid te nemen. Matthias Huss, glacioloog aan de ETH Zürich, moest onlangs vier gletsjers uitgestorven verklaren, waardoor het aantal dat de afgelopen dertig jaar in Zwitserland verloren is gegaan op ongeveer duizend komt.

De beslissingen van vandaag, de gletsjers van morgen

De toekomst van de bevroren bergen is nauw verbonden met politieke keuzes en emissies in de komende jaren. Als de opwarming van de aarde volgens de huidige plannen doorgaat, met een stijging van 2,7°C, zal het jaarlijkse verlies tussen 2040 en 2060 oplopen tot 3.000 gletsjers, wat ertoe zal leiden dat 80% van de huidige gletsjers tegen 2100 zal verdwijnen. Een ambitieuzer scenario, met een stijging beperkt tot 1,5°C, zou de verliezen terugbrengen tot ongeveer 2.000 gletsjers per jaar, waardoor het tempo van hun uitsterven wordt vertraagd.

Het verschil tussen de twee routes is duidelijk: duizend gletsjers meer of minder per jaar tijdens de piek, met directe gevolgen voor miljarden mensen en voor het behoud van een uniek natuurlijk en cultureel erfgoed. Grotere gletsjers, zoals die op Groenland, zullen later hun hoogtepunt bereiken, maar het smelten zal tot ver na 2100 doorgaan.

Elke politieke en consumentenkeuze heeft daarom invloed op het lot van deze ijsreuzen, stille getuigen van de geschiedenis van de planeet en van de collectieve verantwoordelijkheid van de mensheid. De Alpen en andere gevoelige gebieden bieden vandaag de dag een testcase: beslissingen die nu worden genomen zullen bepalen of deze bergen hun verhaal zullen blijven vertellen of spoorloos zullen verdwijnen.