Brussel belegerd door tractoren. Sinds die nacht weerklinken de claxons van landbouwvoertuigen in de straten van de Belgische hoofdstad, waar duizenden boeren zijn gearriveerd om te protesteren tegen het Mercosur-akkoord en de nieuwe herverdeling van Europese fondsen, die als nadelig wordt beschouwd voor de hele landbouwsector.
De mobilisatie valt samen met de laatste Europese Raad van 2025, die werd opgeroepen om een oplossing te vinden voor de financiering van Oekraïne voor de periode van twee jaar 2026-2027. Een ingewikkelde top, gekenmerkt door het verzet van sommige landen – waaronder België – tegen het gebruik van bevroren Russische tegoeden en tegen de hypothese van alternatieven voor de eenvoudige lening. Op de achtergrond de druk van de Verenigde Staten en de noodzaak voor Europa om met feiten aan te tonen dat het nog steeds in staat is een geloofwaardige rol te spelen.
Boeren dumpten mest voor het Europees Parlement, terwijl vuurwerk en rookbommen de Europese wijk in een rode zone veranderden, bewaakt door een massale inzet van veiligheidstroepen. Een dag van protesten waarbij ook Italiaanse delegaties arriveerden met de vlaggen van Coldiretti en Confagricoltura zou moeten eindigen op de Place de Luxembourg.
De spanning liep op toen enkele demonstranten mest gooiden naar de politie die voor het Parlement was opgesteld, wat een reactie uitlokte met waterkanonnen en rookbommen. Intussen dringt het door de Europese diplomatieke kringen dat er op deze top geen overeenstemming zal worden bereikt over de Mercosur: de oppositie van Frankrijk en Italië blijft sterk en er zullen nog weken van onderhandelingen nodig zijn.
Wat is Mercosur?
Mercosur (Mercado Común del Sur) is een internationale organisatie opgericht in 1991 met als doel de landen van Zuid-Amerika economisch te integreren. Mercosur, opgericht door Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, heeft tot doel de handel te liberaliseren, gemeenschappelijke regelgeving aan te nemen in belangrijke sectoren zoals het milieu, de concurrentie en de bescherming van intellectueel eigendom, en een gemeenschappelijke Zuid-Amerikaanse markt te creëren. In de loop der jaren hebben andere landen zich bij Mercosur aangesloten als geassocieerde of waarnemende leden, waaronder Chili, Bolivia, Peru, Colombia, Ecuador en Venezuela.
Op papier een regionaal integratieproject. Maar in werkelijkheid is het handelsverdrag tussen de Europese Unie en Mercosur, dat al twintig jaar ter discussie staat, een van de meest controversiële dossiers in Brussel geworden. En niet alleen voor boeren.
De overeenkomst beoogt een sterke liberalisering van de handel: Europa zou zijn markt openstellen voor grote hoeveelheden Zuid-Amerikaanse landbouwproducten – vooral rundvlees, gevogelte, suiker, ethanol en soja – in ruil voor een grotere Europese industriële en automobielexport naar Latijns-Amerika.
En dit is waar het alarm afgaat in de Europese landbouwwereld.
Omdat boeren nee zeggen
Boeren betwisten de overeenkomst om één centrale reden: de gebrek aan wederkerigheid. In Europa moeten landbouwbedrijven voldoen aan strenge regels op het gebied van pesticiden, dierenwelzijn, traceerbaarheid, milieubescherming en werknemersrechten. Regels die de productiekosten verhogen maar hoge normen garanderen.
Veel Mercosur-producten zouden echter wel mee op de Europese markt komen veel zwakkere beperkingen, vaak gekoppeld aan intensieve landbouwmodellen en -praktijken die in de EU verboden zouden zijn. Het resultaat? Oneerlijke concurrentie en dumping, met lagere prijzen waardoor het risico bestaat dat Europese landbouwbedrijven, vooral kleine en middelgrote, uit de markt worden gezet.
Het zijn niet alleen de economische gevolgen die zorgwekkend zijn. Volgens milieuactivisten en landbouworganisaties dreigt de overeenkomst tussen de EU en Mercosur de ontbossing, het verlies aan biodiversiteit en de klimaatcrisis te verergeren. In Brazilië, Argentinië en Paraguay is de uitbreiding van de veeteelt en de sojateelt een van de belangrijkste oorzaken van de vernietiging van het Amazonegebied, Cerrado en Gran Chaco.
Het openstellen van de Europese markt voor deze producten betekent in feite de impact op het milieu te externaliseren, terwijl in Europa boeren wordt gevraagd de uitstoot, het gebruik van pesticiden en het landverbruik te verminderen.
De verzoeken: stop met dumpen en gelijke regels voor iedereen
We hebben uitgelegd waarom boeren op straat zijn – zegt Copa-Cogeca-voorzitter Massimiliano Giansanti. De landbouw is een strategische sector voor de Europese Unie. Wij garanderen de voedselveiligheid en beschermen de belangrijkste agrifoodmarkt ter wereld. Wij kunnen de deuren niet openen voor producten die niet aan onze eigen normen voldoen. Wij eisen echte wederkerigheid in alle handelsovereenkomsten.
Op de dag waarop de Belgische hoofdstad wordt afgesloten voor de laatste Europese Raad van 2025 (er is discussie tussen de 27 om een oplossing te vinden voor de financiering van Oekraïne voor de periode 2026-2027), betwisten de Europese boeren in feite het akkoord met Latijns-Amerika, Mercosur juist, – waartoe Europa onderhandelt over een mogelijke toetreding – en de nieuwe verdeling van Europese fondsen die de hele landbouwsector, met name West-Europa, vooral Frankrijk, Duitsland en Italië, zou benadelen.
Zorgen over het vooruitzicht van een toestroom van Zuid-Amerikaanse producten naar Europa (rundvlees, suiker, soja) worden toegevoegd aan de zorgen die verband houden met de hervorming van de GLB-subsidies, die de Europese Commissie zou willen willen “verdund” in de Europese begroting. De Franse FNSEA heeft een sterke mobilisatie gepland, met “ruim 10.000 boeren” verwacht, inclusief een groot Frans contingent. Het is “verzoek om duidelijke keuzes van de staatshoofden en de Europese Commissie voor de toekomst van de Europese landbouw“, betoogde de belangrijkste Franse vakbond.
Een duidelijke boodschap, die te midden van hoorns, mest en brandkranen arriveerde: zonder een koerswijziging op het gebied van het landbouw- en handelsbeleid zal de kloof tussen Brussel en degenen die het land bewerken, voorbestemd zijn groter te worden.
