Onder Bermuda is er iets dat tot voor kort in geen enkel geologisch leerboek voorkwam. Het is geen mysterie in de stijl van de Bermudadriehoek, noch een suggestieve hypothese: het is een echte rotsstructuur, geïdentificeerd dankzij seismische gegevens, die helpen verklaren waarom deze eilanden nog steeds boven de hen omringende oceaan verheven blijven, ondanks dat het vulkanisme miljoenen jaren geleden is geëindigd.
Bermuda ligt op een uitstulping van de oceaanbodem van ongeveer 500 meter hoog. In andere vergelijkbare contexten is dit soort verhoging gekoppeld aan een stroom heet materiaal dat uit de aardmantel opstijgt, het vulkanisme voedt en de korst omhoog doet komen. Het is het klassieke model, het model dat werkt in Hawaï en vele andere oceanische archipels.
Hier klopt echter iets niet. De vulkanische activiteit van Bermuda eindigde tussen 30 en 35 miljoen jaar geleden, en er is geen bewijs dat er nog steeds een hete pluim actief is onder de eilanden. Volgens traditionele modellen zou de archipel, nadat de vulkanen waren uitgedoofd, langzaam moeten zijn verdwenen. En in plaats daarvan bleef het daar, stabiel, alsof iets het van onderaf bleef ondersteunen.
De verre aardbevingen die onthulden wat er onder de korst ligt
Om te begrijpen wat er onder Bermuda gebeurde, namen de onderzoekers een directe route: luisteren naar aardbevingen. De studie, gepubliceerd in Geophysical Research Letters, is gebaseerd op gegevens verzameld door het seismische station BBSR, dat direct op de archipel is geïnstalleerd en al jaren actief is.
De signalen van 396 aardbevingen met een kracht gelijk aan of groter dan 5,5, die zich in verschillende delen van de wereld voordeden, werden geanalyseerd. Deze seismische golven, die de aarde doorkruisen, veranderen van snelheid en richting, afhankelijk van de materialen die ze tegenkomen. Door deze variaties te bestuderen, konden de onderzoekers een gedetailleerd profiel van de ondergrond reconstrueren tot zo’n 50 kilometer diep.
Het resultaat toont een ogenschijnlijk geordende structuur: het vulkanische gesteente aan de oppervlakte, de oceanische korst, de grens tussen korst en mantel. Direct daaronder komt echter iets onverwachts naar voren.
Het rotskussen dat de Bermuda van onderaf ondersteunt
Op ongeveer 21 kilometer diepte onthullen analyses een afwijkende laag van bijna 20 kilometer dik, met andere kenmerken dan de omringende mantel. Het is een continue, stabiele structuur die consistent naar voren komt in alle uitgevoerde controles.
Volgens de onderzoekers is er sprake van underplating. Tijdens de vulkanische fase van Bermuda bereikte een deel van het magma het oppervlak niet, maar bleef onder de korst, waar het zich in de loop van de tijd ophoopte en stolde. Dit rotsachtige lichaam is iets minder dicht dan de mantel eromheen.
Het verschil is klein, ongeveer 1,5%, maar voldoende om een blijvende opwaartse impuls teweeg te brengen. Het is dit ‘kussen’ van gestolde rotsen dat de archipel blijft ondersteunen en voorkomt dat deze in de Atlantische Oceaan wegzakt.
Een eenvoudigere verklaring voor afwijkingen die miljoenen jaren hebben geduurd
Dit model helpt ook om andere ogenschijnlijk tegenstrijdige aspecten van Bermuda te verduidelijken. In feite vertoont het gebied negatieve zwaartekrachtafwijkingen en een normale warmtestroom, elementen die moeilijk te verklaren zijn met het idee van vulkanisme dat nog steeds actief is op diepte.
In dit geval is het niet de hitte die de korst omhoog houdt, maar de samenstelling van de rotsen eronder. Een eeuwenoude structuur, miljoenen jaren geleden gevormd, die zijn rol blijft vervullen zonder dat er extra energie nodig is.
Voor William Frazer, seismoloog bij Carnegie Science en hoofdauteur van het onderzoek, is Bermuda wellicht geen uitzondering. Het controleren of vergelijkbare structuren ook onder andere oceanische eilanden bestaan, zou de manier kunnen veranderen waarop we de stabiliteit interpreteren van veel opkomende landen die zijn ontstaan uit vulkanisme.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
