Voor het eerst is een in een laboratorium gemaakt, 3D-geprint hoornvlies met succes bij een mens geïmplanteerd, waardoor hij zijn gezichtsvermogen kan herstellen. Het is geen futuristische aankondiging, noch een verre belofte: de operatie heeft al plaatsgevonden en markeert een concrete overgang naar een toegankelijker medicijn, dat in staat is een van de grootste beperkingen van transplantaties te overwinnen, namelijk het gebrek aan beschikbare weefsels.
De operatie werd op 29 oktober 2025 uitgevoerd bij een patiënt die als juridisch blind werd beschouwd. Het hoornvlies is ontwikkeld door Precise Bio, een Amerikaans bedrijf gespecialiseerd in bio-productie, dat het resultaat als een wereldprimeur omschreef. En het is moeilijk om haar de schuld te geven. Want we hebben het hier niet over zomaar een kunstmatig hoornvlies, maar over weefsel dat is gemaakt uit menselijke oogcellen die in het laboratorium zijn gekweekt, zonder direct gebruik van een donor.
Het probleem, dat al enige tijd bekend is, is enorm: in de wereld is er een dramatische wanverhouding tussen degenen die een hoornvliestransplantatie nodig hebben en degenen die er een kunnen krijgen. Tegenwoordig is gemiddeld één gedoneerd hoornvlies beschikbaar voor ongeveer 70 mensen die het nodig hebben om opnieuw te kunnen zien. Zeer lange wachtlijsten, operaties jarenlang uitgesteld, levens in de wacht gezet. De door Precise Bio ontwikkelde technologie zou dit scenario radicaal kunnen veranderen, omdat het mogelijk zou zijn om uit één gedoneerd hoornvlies honderden in het laboratorium gekweekte transplantaten te verkrijgen.
De transplantatie werd uitgevoerd door Dr. Michael Mimouni, directeur van de cornea-eenheid van het Rambam Medical Center in Israël. Na de operatie sprak hij over een moeilijk moment om te vergeten: het zien van een hoornvlies dat in het laboratorium is gemaakt uit levende cellen, waardoor iemand weer kan zien. Geen symbolisch resultaat, maar een echte, meetbare, menselijke verandering.
PB-001
Het transplantaat heet PB-001 en is ontworpen om dezelfde kenmerken van een natuurlijk hoornvlies te reproduceren: transparantie, weerstand, flexibiliteit. Voordat het de mens bereikte, was het getest op diermodellen, wat aantoonde dat het zonder afstoting kon integreren met de weefsels van het oog. Een fundamentele stap, want het hoornvlies is niet zomaar een ‘lens’, maar een levende structuur die met het organisme moet communiceren.
Het hoornvlies is de buitenste laag van het oog die de iris en de pupil beschermt. Het kan troebel worden als gevolg van een infectie, trauma, littekenvorming of degeneratieve ziekte, waardoor het gezichtsvermogen ernstig wordt aangetast. Het is een van de meest voorkomende oorzaken van omkeerbare blindheid, althans in theorie. In de praktijk blijft de omkeerbaarheid echter zonder beschikbare stof alleen op papier bestaan.
PB-001 staat momenteel centraal in een fase 1 klinische studie in Israël, waarbij tussen de 10 en 15 patiënten zullen betrokken zijn met ernstige hoornvliesproblemen die verband houden met vochtophoping. Het doel is om de veiligheid en effectiviteit van het transplantaat in de loop van de tijd te evalueren. De eerste volledige resultaten worden verwacht in de tweede helft van 2026, met een follow-up zes maanden na de operatie.
Een ander interessant aspect betreft de uitvoerbaarheid. Deze hoornvliezen kunnen door middel van cryopreservatie lange tijd worden geconserveerd, verzonden en gebruikt met dezelfde chirurgische technieken die al in gebruik zijn. Ze zijn al op standaardapparaten gemonteerd en tijdens de implantatie openen ze zich en nemen ze de natuurlijke vorm van het hoornvlies aan. Een detail dat allesbehalve secundair is, omdat het de tijd en complexiteit van de ingreep reduceert.
Volgens Anthony Atala, arts en mede-oprichter van Precise Bio, zou de mogelijkheid om “kant-en-klare” weefsels op aanvraag te produceren de manier waarop we transplantaties begrijpen, kunnen veranderen. Niet langer een race tegen de tijd en de beschikbaarheid van donoren, maar een programmeerbaar, eerlijker, duurzamer medicijn.
Het is niet de oplossing voor alle problemen, en het is nog niet een technologie voor iedereen. Maar het is een solide, verifieerbaar begin dat spreekt van herstel in plaats van schaarste, van toegang in plaats van wachten. En bovenal laat het zien dat, als onderzoek werkt, retoriek niet nodig is: kijk maar naar iemand die weer kan zien.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
