Ze worden astrocyten genoemd, ze hebben een stervorm en we beschouwen ze al jaren als eenvoudige helpers van neuronen. Tegenwoordig plaatst onderzoek hen echter in de schijnwerpers als mogelijke bondgenoten in de strijd tegen de ziekte van Alzheimer, en dit is niet overdreven: ze zouden de hersenen letterlijk kunnen ‘opruimen’.
De studie komt van het Baylor College of Medicine in de Verenigde Staten en toont een natuurlijk mechanisme aan dat tot gisteren vrijwel onzichtbaar leek. Wetenschappers hebben ontdekt dat door het verhogen van een eiwit genaamd Sox9, astrocyten veel beter worden in het elimineren van amyloïde plaques, de giftige ophopingen die zich in de hersenen vormen en tot de belangrijkste symptomen van de ziekte van Alzheimer behoren.
We hebben het over resultaten verkregen in muismodellen, maar solide genoeg om meer dan een gloeilamp aan te zetten: wanneer Sox9 toeneemt, vertonen astrocyten een verrassend vermogen om geheugen en denkvaardigheden te beschermen.
Actievere, sterkere astrocyten met een beslissende rol bij het verwijderen van tandplak
Astrocyten, die vaak genegeerd worden in discussies over neurodegeneratieve ziekten, worden de hoofdrolspelers in deze studie. De wetenschappers ‘pushten’ door Sox9 te verhogen bij muizen die al cognitieve tekorten en amyloïde plaques hadden ontwikkeld, in een stadium dat sterk lijkt op dat van echte patiënten.
Zes maanden lang hielden ze de muizen in de gaten en observeerden hoe ze bekende plekken en voorwerpen herkenden. Toen de hersenen werden geanalyseerd, werd het verschil ten slotte duidelijk: toen Sox9 werd verminderd, namen de plaques sneller toe en werden de astrocyten minder complex, minder actief, bijna ontdaan van hun natuurlijke functie; toen Sox9 werd verbeterd, gebeurde precies het tegenovergestelde.
De neurowetenschapper Benjamin Deneen legt het fenomeen uit en beschrijft de verbeterde astrocyten als echte biologische “stofzuigers”, die in staat zijn plaques op te nemen en de hersenen te bevrijden van ophopingen. Een perfecte metafoor om ons te laten begrijpen waar we het over hebben: cellen die niet langer toekijken, maar ingrijpen in de frontlinie.
Wetenschappers wijzen erop dat het nog tijd zal vergen om te begrijpen of hetzelfde mechanisme ook in het menselijk brein werkt. Maar het feit dat een eiwit het gedrag van astrocyten zo sterk kan veranderen opent een nieuw scenario: in plaats van alleen aan neuronen te denken, zouden we ons kunnen concentreren op het versterken van de cellen die hen beschermen.
Sox9 en de toekomst van therapieën
Het idee van op astrocyten gebaseerde therapie klinkt bijna revolutionair. Jarenlang hebben we ons geconcentreerd op het blokkeren van de vorming van plaques, terwijl deze studie een ander pad suggereert: het versterken van degenen die hen kalmeren, weten al hoe ze ze moeten elimineren. Simpel gezegd: misschien hebben de hersenen al een eigen schoonmaakploeg. We moeten alleen begrijpen hoe we haar de juiste hulpmiddelen kunnen geven om beter te werken.
Choi en Deneen, auteurs van de studie, onderstrepen dat we nog niet voor een geneesmiddel staan, maar wel voor een veelbelovende indicatie. Als Sox9 een vergelijkbare rol speelt bij mensen, zouden toekomstige therapieën gebaseerd kunnen zijn op de activering of versterking van dit natuurlijke mechanisme. Voor een ziekte waarvoor nog steeds geen definitieve oplossing bestaat, betekent dat één belangrijk ding: er is een nieuw stukje van de puzzel dat eindelijk in elkaar begint te passen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
