Als je probeert een wereld zonder schrift te bedenken, stel je je een leven voor zonder aantekeningen, zonder wetten die ergens zijn vastgelegd, zonder een manier om te bewaren wat je ontdekt. De ideeën zouden net zo lang meegaan als de herinnering aan degenen die ze vertelden, en elke generatie zou opnieuw vanaf nul beginnen.
Deze cyclus werd onderbroken toen, ongeveer 5500 jaar geleden, iemand in Mesopotamië tekens in natte klei begon te snijden. Een gebaar geboren uit de praktijk dat een keerpunt wordt. Vanaf hier krijgt de Kish-tablet vorm, beschouwd als het oudste geschreven document dat ons heeft bereikt, het startpunt van de opgetekende geschiedenis.
Een systeem om alles te beheren wat een groeiende stad in beweging bracht
De tablet, gevonden in de oude Sumerische stad Kish en nu gehuisvest in het Ashmolean Museum, dateert uit de late Urukperiode, rond 3500 voor Christus. Het is een plaat van klei en kalksteen, gegraveerd met een stylus door ambachtslieden die een schrift gebruikten dat zich nog in de embryonale fase bevond, het zogenaamde proto-spijkerschrift. Dit zijn pictogrammen, kleine symbolen die dieren, landbouwproducten, drankjes en dagelijkse handelingen vertegenwoordigen.
Goed kijkend herkenden archeologen tekenen die de productie van moutbier leken te beschrijven, samen met verwijzingen naar granen, geiten, schapen en andere landbouwactiviteiten. De functie is niet verhalend, maar administratief: de Kish-tablet is gemaakt om gegevens vast te leggen, middelen te controleren en het economische leven van een snel groeiende stad te organiseren. Niet alles is ontcijferd en sommige delen blijven mysterieus, maar de algemene bedoeling is duidelijk.
Het is een document dat is ontworpen om de landbouwproductie, de kwaliteit van het bier, het aantal gefokte dieren en de goederenbewegingen in pakhuizen bij te houden. Een ante literam-vorm van boekhouden die vooruitloopt op de geboorte van het spijkerschrift, het schrift dat het enkele eeuwen later mogelijk zal maken wetten, verhalen, rituelen en historische feiten vast te stellen.
De rotsschilderingen dateren uit veel verder gelegen tijden: sommige, zoals die met drie menselijke figuren en een varken, zijn ongeveer 50.000 jaar oud. Maar ze vervullen niet dezelfde functie. De beelden in de grotten vertellen scènes, geen opnamesystemen. Ze worden niet gebruikt om hoeveelheden te berekenen, noch om processen of uitwisselingen te beschrijven. Het zijn visuele representaties, geen taal die is ontworpen om gedetailleerde informatie vast te houden.
De Kish-tablet gebruikt echter symbolen met een specifieke bedoeling: om te beschrijven hoe gerst werd gebruikt, hoe bier werd geproduceerd, welke rol vee speelde en welke landbouwprocessen het leven in de stad bezielden. Het is geen kunst, het is organisatie. Het is het bewijs dat stedelijke gemeenschappen op een gegeven moment een stabiel systeem nodig hadden om te onthouden wat er echt toe deed.
Een tablet die is ontworpen om lang mee te gaan
Na het graveren van de tekens lieten de Sumeriërs de klei drogen en vaak bakken, waardoor deze na verloop van tijd resistent werd. Deze eenvoudige maatregel laat zien hoe belangrijk het was om die gegevens te bewaren: ze mogen niet afhankelijk zijn van iemands geheugen, en mogen ook niet verloren gaan door het verstrijken van generaties.
Schrijven betekende het geven van stabiliteit aan informatie, het creëren van een gedeeld referentiepunt en het transformeren van een reeks dagelijkse handelingen in een collectief geheugen. Een deel van het proto-spijkerschriftschrift dat op de Kish-tablet aanwezig is, is nog steeds onvolledig ontcijferd. Het maakt deel uit van een groot corpus van inscripties dat wetenschappers blijven analyseren en interpreteren.
Elk nieuw symbool voegt een stukje toe aan de reconstructie van het Sumerische leven en dat exacte moment waarop de geschiedenis niet langer mondeling was, maar vorm begon te krijgen op een stuk klei.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
