De bescheiden vegetarische burger (groenteburger) heeft misschien binnenkort een nieuwe naam nodig in Europa, maar de inzet is veel groter dan alleen een semantische kwestie. Terwijl de Raad Landbouw en Visserij (Agrifish) van de EU zich voorbereidt op een cruciale stemming over11 december Op het gebied van plantaardige voedseletiketten lobbyt een verrassende coalitie van boeren, milieuactivisten en voedselreuzen tegen de voorgestelde beperkingen. Dergelijke maatregelen zouden de eetgewoonten van het continent en zijn agrarische toekomst kunnen herdefiniëren.
De strijd om woorden
Stel je voor dat je naar je plaatselijke supermarkt gaat om te zoeken naar het worstachtige groentepreparaat dat je al maanden koopt, maar dat het in plaats daarvan wordt omgedoopt tot “groentebuizen” of “eiwitcilinders”. Het is geen voedseldystopie, maar wat er zou kunnen gebeuren als het Europees Parlement erin zou slagen zijn wil op te leggen. Vorige maand stemden de parlementariërs zelfs 355 tegen 247 voorstander van het beperken van bekende termen als ‘hamburgers“, “worst” en andere namen die traditioneel met vlees worden geassocieerd, voor plantaardige producten.
De timing kon niet ironischer zijn. Europa kwam naar voren als de grootste consumentenmarkt ter wereld voor plantaardige alternatieven voor vlees, met een afzet die dat wel is verhoogd met 21% tussen 2020 en 2022, bijna bereikt 6 miljard euro in slechts 13 lidstaten. Prognoses voor de sector schetsen een nog opvallender beeld: de mondiale alternatieve eiwitmarkt zal dat naar verwachting ook doen het zal ontploffengaande van $108 miljard in 2025 naar goed 590 miljard dollar in 2035.
Meer dan alleen marketing
“Europa bevindt zich in een goudmijn vol kansen”, zegt Jasmijn de Boo, wereldwijd CEO van ProVeg International, de organisatie die voorop loopt op het gebied van etiketteringsbeperkingen. “Het gaat niet alleen om wat wij deze voedingsmiddelen noemen: het gaat om het ondersteunen van onze boeren, het beschermen van ons milieu en het opbouwen van voedselzekerheid.”
Het verband tussen plantaardig voedsel en de Europese landbouw is dieper dan velen denken. Er is een sterke stijging van de vraag naar vleesalternatieven ontstaan nieuwe winstgevende markten voor gewassen die het al goed doen op Europese bodem: peulvruchten, noten, paddenstoelen en vooral peulvruchten. Dit zijn geen exotische importen, maar lokale ingrediënten die de plattelandseconomieën zouden kunnen stimuleren.
Wat deze verandering in de landbouw bijzonder aantrekkelijk maakt, is de verandering ervan milieuvoordeel. De teelt van peulvruchten verrijkt op natuurlijke wijze de vruchtbaarheid van de bodemwaardoor de behoefte aan synthetische meststoffen en de daarmee samenhangende kosten dramatisch worden verminderd. In een tijdperk van klimaatverplichtingen en biodiversiteitsdoelstellingen bieden deze gewassen boeren een manier om zowel hun winst als hun milieuprestaties te verbeteren.
Bedrijfsreuzen sluiten zich aan bij milieugroeperingen
In een ongebruikelijke wending hebben enkele van de grootste detailhandelaren van Europa zich aangesloten bij milieugroeperingen in hun verzet tegen etiketteringsbeperkingen. De Duitse dochterondernemingen van Lidl, Aldi en Burger King hebben publiekelijk gewaarschuwd voor de potentiële verwoesting die deze veranderingen zouden kunnen veroorzaken op de handel en de export. Hun zorg is niet altruïstisch, maar praktisch. Deze bedrijven hebben zwaar geïnvesteerd in plantaardige productlijnen die consumenten al herkennen en vertrouwen.
De industrie verwerpt ook het centrale argument van het Parlement: dat consumenten in verwarring raken door de ‘vlees’-namen op plantaardige producten. Diverse consumentenstudies hebben dat consequent bewezen mensen ze hebben geen problemen onderscheid te maken tussen een groenteburger en zijn dierlijke tegenhanger. De echte verwarring zou volgens retailers voortkomen uit het plotseling veranderen van namen van gevestigde producten die consumenten al jaren kopen.
Het grote plaatje
Nu de stemming in december nadert, blijkt uit het debat dat er een diepere spanning in het Europese voedselbeleid. Aan de ene kant heeft de EU zich gecommitteerd aan ambitieuze klimaat- en biodiversiteitsdoelen die praktisch een verschuiving naar een meer plantaardig dieet vereisen. Aan de andere kant de lobby Traditionele boeren maken zich zorgen over de bescherming van de bestaande vleesindustrie tegen concurrentie.
De controverse over de etikettering lijkt misschien triviaal: een bureaucratisch gezeur over woorden. Maar het vertegenwoordigt een cruciaal moment in de Europese voedseltransitie. Het continent zal óf beleid omarmen dat de groei van duurzame voedselsystemen versnelt, óf barrières opwerpen om het te beschermen status-quo?
Voor Europese boeren die naar nieuwe teeltmogelijkheden kijken, voor voedingsbedrijven die inzetten op plantaardige innovatie, en voor consumenten die simpelweg duurzamere keuzes willen maken, is het antwoord van belang. De stemming in december zal niet alleen bepalen hoe wij ons volk noemen vegetarische burgermaar het zou kunnen de toekomst van de Europese landbouw vormgeven.
Zoals De Boo opmerkt: “Gezien de economische en ecologische voordelen die op het spel staan, zou het beleid de verkoop van plantaardig voedsel moeten bevorderen in plaats van beperken. De ingrediënten waaruit deze voedingsmiddelen voortkomen zijn van cruciaal belang voor boeren, de EU-economie, de ecologische duurzaamheid en de plattelandsontwikkeling.”
De boodschap van de verrassende alliantie tussen milieuactivisten, boeren en voedselreuzen is duidelijk: in de race naar een duurzame voedseltoekomst zal Europa kunnen het zich niet veroorloven om over terminologie te struikelen.
