De Middellandse Zee profileert zich als een “groot laboratorium voor onderwatermonitoring” dankzij een baanbrekend project. Het Vongola-systeem – een acroniem voor Visual and nOise-eNhanced AI Analysis for Marine Biodiversity Monitoring, Observation and Learning – werd gecreëerd in de Ionische Zee – het eerste netwerk op Europees niveau dat nieuwe generatie sensoren en kunstmatige intelligentie-algoritmen gebruikt voor realtime analyse van de zeebodem.
Een microfoon op 2.100 meter diepte
Zoals de krant La Sicilia al verwachtte, is Vongola een geïntegreerde aanpak die akoestische sensorische netwerken, videosystemen en computervisiemodellen combineert. Het doel ervan is tweeledig: het monitoren van de visfauna en, parallel, het meten van de impact van antropisering op de balans van het mariene ecosysteem.
Het centrale technologische element is de Distributed Acoustic Sensor (DAS), een specifieke sensor geïnstalleerd op de elektro-optische kabel van het Nationaal Instituut voor Kernfysica (INFN) in de haven van Catania. Het prototype, ontwikkeld door Alcatel Submarine Networks, bevindt zich tot 2.100 meter diep en is in staat duizenden ‘virtuele luisterpunten’ te creëren. Het werkt als een ketting van microfoons langs een kabel van 40 kilometer, waarbij voortdurend geluiden worden vastgelegd en bronnen worden onderscheiden.
De sensoren zijn krachtig genoeg om het geluid van grote schepen kilometers verderop te detecteren en tegelijkertijd gevoelig genoeg om het geknetter van garnalen of de geluiden van walvisachtigen op te vangen.
Van onderzoek tot milieubescherming
Het Vongola-project, gecoördineerd door professor Alessia Tricomi (directeur van de CSFNSM), wordt gefinancierd binnen de PNRR en het National Center for Biodiversity (NBFC). De werkgroep is multidisciplinair en bestaat uit ruim 30 onderzoekers, technici en mariene biologen.
Het netwerk is actief op drie complementaire proeflocaties langs de Ionische bergkam: de haven van Catania, de Straat van Messina en het beschermde mariene gebied van Plemmirio (Syracuse).
AI speelt een cruciale rol, waarbij algoritmen ontwikkeld door de Universiteit van Catania datastromen in realtime verwerken. Deze automatische modellen classificeren niet alleen antropogene, biologische en geofysische signalen, maar maken ook het tellen en identificeren mogelijk van mariene soorten die zijn vastgelegd in onderwatervideo’s. De methodologie is schaalbaar en niet-invasief, ontworpen om de tijd tussen gegevensverzameling en implementatie van beveiligingsmaatregelen te minimaliseren.
Het Vongola-project, gelanceerd in juli 2024 en waarvan de officiële oplevering gepland is voor 31 oktober 2025, heeft tot doel de verworven kennis om te zetten in operationele indicatoren voor beschermde mariene gebieden en publieke besluitvormers, om het behoud van de biodiversiteit van de Mare Nostrum te ondersteunen.
