We brengen uren door op onze smartphone, vaak zonder dat we het door hebben. We scrollen, sluiten de ene app, openen een andere, met het constante gevoel moe te zijn en tegelijkertijd nooit echt de verbinding te hebben verbroken. Velen proberen plotseling van sociale media te ‘verdwijnen’, om vervolgens gefrustreerd terug te komen. Een nieuwe studie suggereert echter dat we het probleem misschien vanuit het verkeerde gezichtspunt bekijken. En het nieuws is voor één keer bemoedigend.
Volgens onderzoek hoef je sociale netwerken niet te elimineren om echte voordelen voor de geestelijke gezondheid te bereiken. Gebruik ze gewoon minder en vooral beter. Zelfs een korte ontgifting van sociale netwerken, zonder extremisme, kan de hersenen helpen herstellen, waardoor de angst, het humeur en de slaapkwaliteit worden verbeterd.
De afgelopen jaren is onze relatie met technologie zo snel veranderd dat wetenschappelijk onderzoek moeite heeft om gelijke tred te houden. We weten dat overmatig schermgebruik in verband wordt gebracht met psychische problemen, maar het blijft onduidelijk wat ‘gezond schermgebruik’ werkelijk betekent.
Om deze vraag te proberen te beantwoorden, heeft een groep onderzoekers onder leiding van Joseph Firth van de Universiteit van Manchester verschillende expertises samengebracht, van de geestelijke gezondheid van jongeren tot de studie van sociale media, tot aan de volksgezondheid. Een centraal aspect van het werk was het rechtstreeks luisteren naar jongeren, en niet alleen het analyseren van abstracte getallen.
Bij het onderzoek waren 373 jongens en meisjes tussen 18 en 24 jaar betrokken. Twee weken lang bleven ze sociale media gebruiken zoals gewoonlijk, terwijl onderzoekers rechtstreeks vanaf hun smartphones gegevens verzamelden, waarbij ze de gebruikstijd, fysieke activiteit en slaap in de gaten hielden. De week daarop kregen ze de kans om deel te nemen aan een detox van sociale netwerken. Ongeveer 80% geaccepteerd.
Reduceer zonder op te geven
De detox bracht geen totale ontkoppeling met zich mee. De deelnemers, die voorheen gemiddeld zo’n twee uur per dag op sociale media doorbrachten, brachten hun gebruik simpelweg terug naar 30 minuten per dag. Geen absoluut verbod, geen digitale verdwijning.
Toch waren de effecten duidelijk. Aan het einde van de reductieweek daalden de angstsymptomen met 16%, de depressiesymptomen met 24% en de aan slapeloosheid gerelateerde problemen met 14,5%. Cijfers die, zo leggen de onderzoekers uit, concrete klinische relevantie hebben.
Het belangrijkste punt is dat het niet de schermtijd zelf is die het verschil maakt, maar wat die tijd vervangt. Elk half uur dat je besteedt aan het automatisch scrollen van inhoud, betekent een half uur minder slaap, beweging en echte relaties. Onderzoekers hebben het over een soort ‘lege calorieën’ van aandacht, die de tijd vullen maar je niet echt voeden.
Hieruit ontstaat een eenvoudig principe: vervangen, niet verbieden. Verminder passief scrollen en laat ruimte over voor actievere activiteiten, waaronder digitale, of offline ervaringen die de hersenen helpen vertragen.
Waar te beginnen: Thuis, slaap en meldingen
Volgens het onderzoek begint een van de meest effectieve veranderingen op een specifieke plek: de slaapkamer. Het gebruik van uw smartphone in het uur voordat u naar bed gaat, wordt als het meest kritieke moment beschouwd. Door je telefoon van je nachtkastje te halen, hem in een andere kamer te laten liggen of een kleine schermvrije avondroutine te creëren, kunnen je hersenen zich voorbereiden op rust. Betere slaap houdt, zoals uit de gegevens blijkt, rechtstreeks verband met een vermindering van angst en depressie.
Een ander aspect betreft meldingen. Zachte herinneringen over de schermtijd werken zelden: we negeren ze met een automatisch gebaar. Veel effectiever is het om bewust gebruik te maken van tools zoals de ‘Niet Storen’-modus, waarbij meldingen worden beperkt tot een paar belangrijke mensen of situaties. Op deze manier wordt het mechanisme waardoor elke trilling een onweerstaanbare aantrekkingskracht wordt, onderbroken.
De rol van volwassenen: minder verboden, meer voorbeeld
Voor mensen met kinderen geeft het onderzoek een duidelijke boodschap af: strikte verboden werken vaak niet. Ze kunnen het gezinsklimaat zelfs verslechteren en kinderen ertoe aanzetten apparaten in het geheim te gebruiken. Het voorbeeld weegt echter zwaar. De digitale gewoonten van volwassenen hebben rechtstreeks invloed op die van jongeren.
Samen momenten en ruimtes respecteren zonder technologie bevordert een authentiekere communicatie en heeft ook een positief effect op de volwassenen zelf. Omdat een beetje ontgiften van sociale netwerken immers voor iedereen nuttig is, niet alleen voor tieners.
Het onderzoek werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Wereldpsychiatrie en laat een eenvoudige maar krachtige boodschap achter: we hoeven niet van sociale media te verdwijnen om ons beter te voelen. Soms moet je gewoon een stapje terug doen, op het juiste moment.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
