De klimaatverandering slaat harder en sneller toe in het gebied rond de Noordpool. Uit een nieuw rapport van natuurbehoudsorganisatie WWF blijkt dat de het zee-ijs rond de Noordpool en de ijskap op Groenland sneller smelten dan tot nu toe gedacht werd, dat de ijsberen het steeds moeilijker krijgen en dat de bewoners hun traditionele manier van leven verliezen en moeten verhuizen. Volgens wetenschappers komt het Arctisch gebied daarmee kort bij zijn kantelpunt, het punt waarop natuurlijke systemen als gevolg van de klimaatverandering plotse, snelle, mogelijk onomkeerbare en voor mens en natuur gevaarlijke veranderingen ondergaan.

In het rapport, Arctic Climate Impact Science - An Update Since ACIA, wordt een overzicht gegeven van verschillende studies naar de gevolgen van de opwarming van de aarde in het gebied rond de Noordpool. Het is de eerste keer dat dat gebeurt sinds de publicatie van de Arctic Climate Impact Assessment (ACIA) in 2005.

"Als je naar de wetenschappelijke feiten achter deze recente veranderingen rond de Noordpool kijkt, dan wordt het pijnlijk duidelijk hoe ver onze kennis van de gevolgen van de klimaatverandering achterop hinkt tegenover de veranderingen die we nu al zien in de Noordpool," vertelt Dr. Martin Sommerkorn, een van de auteurs van het rapport en Senior Climate Change Adviser bij het Noordpoolprogramma van WWF International. "Dat is echt gevaarlijk, want sommige van de veranderingen die nu al bezig zijn, kunnen de Aarde nog sterker opwarmen dan wat de huidige modellen voorspellen."

Zo is in Groenland het ijs sinds de lente van 2004 in een versneld tempo aan het smelten, wat erop wijst dat het kantelpunt dichterbij komt. Tot dan smolt er ongeveer 80 kubieke kilometer ijs per jaar. Sinds 2004 is dat plots drie maal zoveel, namelijk 240 kubieke kilometer per jaar. Volgens de rapporten van het Intergouvernementeel Panel over de Klimaatverandering (IPCC), zal het wereldwijde zeeniveau met 7,3 meter stijgen als de hele ijskap op Groenland smelt.

Ook het zee-ijs rond de Noordpool smelt de laatste jaren sneller dan voorheen. In september 2007 werd via satellietbeelden de kleinste hoeveelheid zomerijs gemeten: een daling van 39 procent tegenover het gemiddelde in de periode tussen 1979 en 2000. In de onderzoeken die men uitvoerde van op schepen en met vliegtuigen werd de kleinste hoeveelheid ijs gemeten van de hele 20e eeuw. Recente studies tonen aan dat het zee-ijs in de Noordpool volledig zou kunnen afsmelten in de zomer van 2013. Vroegere studies spraken nog over het midden of het einde van de 21e eeuw.

Door het smelten van het ijs krijgen de 25.000 ijsberen die nu nog in het gebied leven, het alsmaar moeilijker. Op een periode van 30 jaar treedt het breken van het zee-ijs bijna 30 dagen eerder op. Daardoor dreigt het jachtseizoen van de ijsbeer heel wat korter te worden, waardoor nu al één derde van de ijsberen kampt met een vermindering van hun lichaamsgewicht en ook minder jongen voortbrengt. Er zijn ook minder geschikte nestplaatsen, en de ijsberen moeten langer zwemmen van de ene ijsschots naar de andere waardoor meer dieren verdrinken. Tegen het midden van de 21e eeuw wordt geschat dat twee derden van de huidige populatie, dus ongeveer 16.500 dieren, verloren zullen zijn.

De gevolgen van de klimaatverandering spelen niet alleen de natuur en de dieren parten. Ook mensen ondervinden de gevolgen nu al aan den lijve. Stilaan verdwijnt de traditionele manier van leven. Het traditionele gezonde voedsel wordt vervangen door (minder gezonde) voeding uit winkels, de traditionele jachtgebieden worden meer en meer verlaten, jagers verliezen hun maatschappelijke rol als degenen die de gemeenschap van voedsel voorzien, en oudere mensen verlaten hun dorpen voor de steden. Vooral dat laatste is een probleem, omdat oudere mensen de meeste kennis hebben over hoe ze zich kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden. Sommige dorpen en steden zullen op termijn helemaal verlaten worden.

WWF zal het rapport donderdag voorstellen op een vergadering van de Arctic Council, een intergouvernementeel forum van landen gelegen rond de Noordpool. "Het is nu aan de Noordpoollanden om met deze bewijzen over de gevolgen van de klimaatverandering voor de Noordpool aan de slag te gaan," vertelt Sommerkorn. "Die landen kunnen een verschil maken als ze snel en doortastend handelen. Het is niet te laat om het roer helemaal om te gooien. Maar het is wel te laat om gewoon verder te doen zoals we bezig zijn." Om grote catastrofes te voorkomen, moeten we de globale opwarming onder 2 graden Celsius houden. Om dat te bereiken, moet de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 met 80% worden verminderd in vergelijking met 1990.

De Noordpool is niet alleen een van de plaatsen op Aarde die het meest kwetsbaar is voor de klimaatverandering. Het is vooral ook een plaats waar de gevolgen van de klimaatverandering een invloed zal hebben op de hele wereld. Daarom is het voor WWF meer dan tijd om actie te ondernemen. "We moeten de globale uitstoot van broeikasgassen verminderen tot een niveau dat de verdere opwarming van de Noordpool en de verstoring van het klimaatsysteem op Aarde die daar het gevolg van is, vermijdt," besluit Sommerkorn. Daarnaast moeten we gelijktijdig de kwetsbaarheid van sociale en milieu-systemen rond de Noordpool verminderen door onmiddellijke bedreigingen te verminderen en "veerkracht" op te bouwen om het gebied beter te wapenen tegen de klimaatverandering.