In deze tijden van financiële en economische crisis wordt daar
nogal schouderophalend op gereageerd. De mensen en beleidsmakers hebben
wel andere zorgen. It’s the economy stupid!

De schuldencrisis die Europa in haar greep houdt, laat geen ruimte
voor overheden om duurzame investeringen aan te zwengelen. De
economische motor moet eerst opnieuw aanslaan vooraleer de wagen een
andere richting kan worden opgestuurd. Zoiets.

Meer van hetzelfde is geen optie meer

Die houding is nefast. Meer van hetzelfde is geen optie meer. Een
doorstart van onze olie- en grondstofverslaafde economie zal nooit van
lange duur zijn. De druk op de natuurlijke rijkdommen is van die aard
dat de natuur begint terug te slaan. Vorig jaar al liep de factuur voor
de netto-import van aardolie en aardgas in de Europese Unie op tot meer
dan 600 miljard dollar, meer dan de totale buitenlandse schuld van
Griekenland!

Als de aardolieprijzen het volgende decennium opnieuw verdubbelen
zoals in het vorige, dan heeft dit desastreuze gevolgen voor de Europese
handelsbalans en voor de vitaliteit van de Europese economie. Dan
dragen we elk jaar opnieuw een extra 'Griekse schuld' naar buiten de
Unie. En de prijzen van fossiele brandstoffen, grondstoffen en voedsel
zouden wel eens veel sterker kunnen stijgen.

Tegen 2030 krijgen we een verdubbeling van de wereldwijde autovloot
tot 1,7 miljard wagens en betreden 3 miljard extra middenklasse
consumenten de wereldmarkt. Volgens het gezaghebbende Stern-rapport zal
het verder opwarmen van ons klimaat ons zo’n 5 tot 20 procent van het
wereldwijde BBP kosten, meer dan de Grote Depressie uit de jaren dertig
van vorige eeuw.

Ook het verlies aan ecosysteemdiensten kost onze economie handenvol geldt. Het TEEB-rapport over The Economics of Ecoystems and Biodiversity
onder leiding van voormalig Deutsche Bank-econoom Pavan Sukhdev maakte
duidelijk dat zelfs in het economisch crisisjaar 2008, de economische
waarde van wat dat jaar aan natuur (vaak letterlijk) voor de bijl ging,
hoger opliep dan het verlies aan beurswaarde.

Commerciële visbestanden zijn tot 90 procent afgenomen. Tegen het
huidige tempo zullen er tegen 2050 geen economisch winbare visbestanden
in onze zeeën overblijven. Natuurlijk kapitaal dat tijdens miljoenen
jaren natuurlijke evolutie werd opgebouwd, gaat op enkele decennia voor
de bijl en verhindert de regeneratie van onze economische welvaart.

Het steeds vroeger vallen van de Overshoot day (de dag in het
jaar waarop de mensheid evenveel grond- en hulpstoffen heeft
geconsumeerd als dat jaar door de natuur wordt voortgebracht), maakt
duidelijk dat we niet leven van de 'rente' waarmee onze natuurlijke
stocks jaarlijks aangroeien, maar interen op het kapitaal ervan. We
overschrijden de mondiale ecologische draagkracht met ongeveer 50
procent. We zagen zo de tak af waar we op zitten.

Alternatieve financiering is nodig

Als we nu niet investeren in de transitie naar een koolstofarme
kringloopeconomie en in het behoud of de (her)ontwikkeling van
ecosystemen, zullen morgen de kosten helemaal niet meer te overzien
zijn. Het Stern-rapport toont aan dat de kost om de opwarming binnen de
perken te houden zo’n 10 keer lager ligt dan de economische schade die
het klimaat zou aanrichten als we de opwarming laten betijen.

Maar ook hier geldt dat de kost voor de baat uitgaat. Om de transitie
naar een koolstofarme samenleving te financieren, is een alternatieve
financiering nodig, via bijvoorbeeld een financiële transactietaks of
een taks op de brandstoffen van het internationaal vlieg- of
scheepvaartverkeer.

De wereld heeft noord aan een internationaal duurzaamheidscontract
waarin samen werk gemaakt wordt van de noodzakelijke technologische,
maatschappelijke, financiële en institutionele innovaties. Een derde
industriële revolutie die ons de 'bevrijdingstechnologie' levert die we
nodig hebben om los te komen van onze verslaving aan eindige
grondstoffen en hulpbronnen.

Een sociale innovatie die leidt tot het beter verdelen van de
welvaart en de ontwikkeling van sociaal kapitaal. Een institutionele
innovatie die werk maakt van een gezamenlijk beheer van global commons in plaats van de nationale grondstoffen-soevereiniteit die een duurzaam beheer vandaag in de weg staat.

We hebben nood aan bio(sfeer)politiek in plaats van geopolitiek, een sustainability-sixpack
waarbij ook afspraken komen voor het beheersen van de tekorten op onze
natuurbalans, het afbouwen van ecologische schulden en het rechtvaardig
verdelen van de beschikbare milieugebruiksruimte en van de welvaart die
daarmee wordt voortgebracht.

Bart Martens

Bart Martens is Vlaams volksvertegenwoordiger voor de SP.A. Hij schreef deze bijdrage vanuit Rio.