Het Amerikaanse patentsysteem werd ooit in het leven geroepen om
uitvinders te stimuleren om hun verzinselen met elkaar te delen, en
tegelijkertijd hun intellectuele eigendom te beschermen. Een patent of
octrooi is een tijdelijk alleenrecht op een technische uitvinding of een
nieuwe werkwijze. Maar vandaag de dag lijkt het systeem eerder het
tegenovergestelde te hebben bereikt. Apple, Samsung, Yahoo, Facebook,
Google - om er een paar te noemen: allemaal zijn ze verwikkeld in een
juridische strijd die met de dag uitgebreider wordt. Geld en tijd die
aan innovatie besteed had kunnen worden, wordt nu uitgegeven aan
perperdure rechtszaken, waarvan het nut dikwijls openlijk betwist wordt.
Eén van de dieptepunten betreft bijvoorbeeld Google die zijn eigen advocatenfirma aanklaagt.

Gebroeders Wright
Patentenoorlogen
zijn niet uitsluitend een modern verschijnsel. Een eeuw geleden
gebeurde ongeveer hetzelfde in de wereld van de luchtvaart, die toen -
zoals het internet nu - in de kinderschoenen stond. De Amerikaanse
gebroeders Wright hadden de eerste succesvolle vliegmachine gebouwd,
maar weigerden hun idee aan de rest van de wereld vrij te geven. In 1906
kregen ze een patent voor hun vondst, dat ze met hand en tand bleven
verdedigen. Het gevolg was dat de Amerikaanse luchtvaartindustrie
jarenlang niet van de grond kon komen. Nu, in de 21ste eeuw, gebeurt er
in de technologiesector grofweg hetzelfde. Alleen zijn er nu nog veel
meer verschillende partijen bij betrokken, en gaan de octrooien over de
kleinste details.

Volgens ICT- en octrooispecialist Arnoud
Engelfriet is het aantal aangevraagde octrooien rond de internethype
(eind jaren negentig tot begin 2000) explosief toegenomen. "Iedere
ondernemer vroeg patenten aan voor elke zogenaamde vondst. En aangezien
er in die periode duizenden en duizenden patenten werden aangevraagd en
de technologische ontwikkeling waanzinnnig snel ging, sneller dan het
patenbureau kon bijhouden, zijn er in die periode ontzettend veel
patenten verleend die achteraf nooit afgegeven hadden moeten worden.
Ofwel omdat ze eerder al gepattenteerd waren ofwel omdat het
onzinpatenten ging", zei Engelfriet eerder tegen de Volkskrant.

Apple versus Samsung
De
bekendste patentenstrijd die momenteel woedt, is die tussen Apple en
Samsung. De twee grootste smartphonefabrikanten ter wereld hebben een
stuk of twintig rechtszaken tegen elkaar aangespannen in tien
verschillende landen, waaronder Nederland.

Apple - de Amerikaanse
maker van onder meer de iPhone en de iPad, en Samsung - het Koreaanse
bedrijf dat bekend is van de Galaxy-smartphones, televisietoestellen en
computerchips - hebben een ingewikkelde relatie. In de eerste plaats
zijn het concurrenten, zowel op het gebied van hardware als van software
(want Samsung maakt gebruik van besturingssystemen van Google). Maar
tegelijkertijd is Samsung een van de belangrijkste leveranciers van
onderdelen van Apple-producten als de iPad en de MacBook-laptops.

De
bedrijven blijven elkaar met rechtszaken bestoken. Zo heeft Apple in
Australië een verkoopverbod geëist van Samsung's tablet-computer Samsung
Galaxy Tab. Die zou namelijk een "slaafse kopie" zijn van de iPad.

Dat
leidde tot een tegenclaim van Samsung, die beweert dat Apple
patentbreuk pleegt op het gebied van 3G-technologieën. Samsung heeft
namelijk het alleenrecht op het verlenen van licenties op deze
technologieën, die de derde generatie vormen op het gebied van
mobiele-telefonienetwerken. Ook hoopt Samsung een verbod op de verkoop
van de aankomende iPhone 5 te kunnen bewerkstelligen.

Rechtszaak
In
een poging om een ingewikkelde Amerikaanse rechtszaak rond deze
verschillende claims te voorkomen, had een Amerikaanse rechter afgelopen
mei een gesprek gearrangeerd tussen Apple-baas Tim Cook en Gee-Sung
Choi van Samsung. Maar tot een schikking kwam het niet. En dus moet een
Amerikaanse jury in het Californische San José zich vanaf morgen alsnog
maandenlang gaan buigen over de onontwarbare kluwen aan patentclaims.
Het dreigt een lang en slepend proces te worden. Vorige week ging in
Australië al een vergelijkbaar proces van start. Op de eerste
zittingsdag sprak de dienstdoende rechter al van een "belachelijk proces", dat eerder thuishoort bij een conflictbemiddelaar dan in een rechtszaal.

Apple is het middelpunt van een enorme, zich al jarenlang voortslepende patentenstrijd op de smartphonemarkt, zoals deze illustratie
goed laat zien: geen touw aan vast te knopen. En dat is dan alleen nog
maar de markt voor de mobiele telefonie; ook op het gebied van andere
hardware, software en online activiteiten bestaan er talloze van
dergelijke ingewikkelde schema's.

Patenttrollen
De
grote internationale bedrijven bestoken elkaar dus met rechtszaken,
maar daarnaast hebben de internetindustrie en de technologiesector ook
te kampen met zogenoemde 'patenttrollen'. Dat zijn bedrijven zonder
werknemers die zelf niks produceren, maar die puur bestaan om patenten
van uitvinders of bedrijven op te kopen. Die patenten gebruiken ze
vervolgens om rechtszaken te beginnen tegen andere bedrijven die er
(mogelijk) inbreuk op maken. Engelfriet: "Het zijn partijen die
tolhokjes bouwen op plekken waar nog geen weg ligt, maar waarvan ze
weten dat anderen er wel een weg gaan bouwen. En als dat eenmaal gebeurd
is, gaan zij tol vragen aan elke gebruiker van die weg."

De
bekendste patenttrol is het Amerikaanse Intellectual Ventures, dat in
2010 is opgericht door Nathan Myhrvold, de voormalig technologisch
directeur van Microsoft. Het bedrijf heeft inmiddels ruim 2 miljard
dollar verdiend door 30 duizend patenten te verzamelen. Het doorslaande
succes heeft veel andere bedrijven er ook toe aangezet om een dergelijk
bedrijfsmodel op te zetten.

Door al dat patentengeweld worden
bedrijven tegenwoordig bijna gedwongen om een eigen patentportfolio op
te bouwen, zodat ze partijen die een rechtszaak tegen ze willen beginnen
wegens het schenden van patenten, zélf voor de rechter kunnen slepen.
En zo is een koude oorlog op vele verschillende fronten ontstaan. Het
kost de Apples en de Googles onder ons bakken vol geld, maar de échte
slachtoffers zijn de particuliere uitvinders en kleine startende
bedrijven. Zij zullen de strijd namelijk niet overleven.

Technische bagage
Apple,
dat vernieuwing en innovatie hoog in het vaandel heeft staan, zegt dat
laatste dan ook te betreuren. "Ik geef zoveel om jonge mensen met enige
technische bagage die een eigen bedrijf willen beginnen", zei
mede-oprichter Steve Wozniak in april in een interview met Financial Review.
Hij kan er zelf over meepraten, want bij de doorbraak van de Apple
II-computer in 1977 ondervonden hij en Steve Jobs ook veel hinder van
ongebruikte patenten van anderen. "Bepaalde categorieën van patenten
worden nu volledig geblokkeerd door grote bedrijven die verzekerd willen
zijn van de eigendomsrechten van alles", aldus Wozniak. Ook Samsung
heeft al meermaals aangegeven niet gelukkig te zijn met de jarenlange
stijd tegen Apple.

Dat betekent echter nog niet dat het einde van
de strijd in zicht is. Want ongeacht of ze nu wel of niet blij zijn met
de situatie, grote bedrijven blijven een enorm belang hechten aan aan
een groot en inhoudelijk goed patentenportfolio. De grote rechtszaken in
Australië en de VS kunnen mogelijk een kentering teweegbrengen, maar
vooralsnog ziet het er naar uit dat de Koude Oorlog die 'patentenstrijd'
heet nog wel even voortwoedt.

Bron: Volkskrant.nl