Volgend jaar in deze periode verwacht de Europese Commissie een onderbouwd advies van het Vlaams Gewest over een algemene implementatie van de slimme meter. Een breed front van middenveldorganisaties plaatst fundamentele vraagtekens bij de door lobbyisten van de elektriciteitsindustrie zo gepropageerde slimme meters. Deze zullen immers een bijkomende aanslag vormen op de nu al onbetaalbare energiefactuur van gezinnen.

In het kader van een proefproject plaatsen netbeheerders Eandis en Infrax bij liefst vijftigduizend Vlaamse gezinnen binnenkort een zogenaamde slimme meter: een nieuwe digitale elektriciteitsmeter die met behulp van de nieuwste informatie- en communicatietechnologieën niets dan voordelen zou opleveren voor mens en milieu. Zo beweren althans de elektriciteitsleveranciers, netbeheerders en uiteraard ook de fabrikanten van slimme meters.

"Ofwel herhaal je steeds de gangbare doctrines die iedereen zegt. Ofwel zeg je iets dat waar is, maar dan klinkt dat bijna als een boodschap die van Neptunus komt", zei de Amerikaanse filosoof Noam Chomsky ooit. Omdat vooral maatschappelijk kwetsbare groepen de dupe dreigen te worden van een ongebreidelde opmars van de slimme meter, nemen we Chomsky's waarschuwing er graag bij. En plaatsen we enkele fundamentele vraagtekens bij de door bepaalde lobbyisten zo bewierookte slimme meters.

Kleine verbruikers betalen, grote verbruikers besparen

Aan de algemene invoering van slimme meters in Vlaanderen hangt een kostenplaatje van - gaat u even zitten - 2,272 miljard euro, zo toonde recent onderzoek van de Universiteit Antwerpen aan. Indien de distributienetbeheerders (Eandis en Infrax) deze investeringskosten doorrekenen aan de eindconsument - zij mogen ons tegenspreken indien dit niet het geval zou zijn - zal elk Vlaams gezin via zijn elektriciteitsfactuur de volgende twintig jaar jaarlijks minimaal 40 euro extra mogen ophoesten voor de uitrol van de slimme meters.

Onder meer omdat gezinnen hun elektriciteitsverbruik veel nauwgezetter zouden kunnen monitoren en daardoor hun gedrag zouden aanpassen, wordt aan de slimme meter een zeer groot besparingspotentieel toegedicht. Onze eigen berekeningen tonen aan dat die potentiële energiebesparing door de elektriciteitsindustrie wordt overschat. Voor kleine en middelmatige gebruikers zal de invoering van de slimme meter enkel (fors) hogere energiefacturen tot gevolg hebben. Zeer kleine verbruikers (600kWh/jaar) kunnen dankzij de slimme meter jaarlijks nauwelijks 3 tot 7 euro besparen, in de twijfelachtige veronderstelling dan nog dat ze hun elektriciteitsconsumptie grondig aanpassen als gevolg van de slimme meter. Zelfs voor middelgrote gebruikers (3500 kWh/jaar) bedraagt de besparing niet meer dan jaarlijks 10 tot 28 euro. Enkel grote verbruikers (> 7500 kWh/jaar) zouden winst kunnen puren uit een slimme meter.

Kleine verbruikers - een categorie waarin gezinnen in armoede, maar ook energiezuinige gezinnen sterk oververtegenwoordigd zijn - zullen bij een volledige uitrol van de slimme meter m.a.w. financieel opdraaien voor de besparing van grote verbruikers. Want als kleine verbruiker van elektriciteit is hun besparingspotentieel in absolute bedragen nu eenmaal erg beperkt, terwijl de kosten van de meter aangerekend wordt aan alle Vlaamse gezinnen.

In een rapport dat we vandaag overmaken aan o.a. de leden van het Vlaams parlement, komen nog tal van andere problemen aan bod die een volledige uitrol van slimme meters met zich mee zou brengen. Zo zullen gezinnen genoodzaakt zijn om oude huishoudelijke toestellen, wegens niet compatibel met de slimme meter, te vervangen door nieuwe. Mensen die leven van een uitkering en gepensioneerden zullen harder getroffen worden dan andere groepen in de samenleving: zij verbruiken overdag immers relatief meer elektriciteit dan een gezin met tweeverdieners, terwijl de invoering van slimme meters dreigt te leiden tot nieuwe tariefformules die het elektriciteitsverbruik tijdens deze daguren nog duurder zullen maken.

Slimme meters dreigen ook bestaande sociale maatregelen in de strijd tegen energiearmoede uit te hollen, terwijl voor ons technologische innovatie ten dienste moet staan van sociale vooruitgang in plaats van deze te ondergraven. Slimme meters houden tot slot ook bijzonder grote risico's in voor de schending van de privacy van (zowel zwakke als sterke) consumenten: of vindt u het comfortabel dat elektriciteitsleveranciers voortdurend kunnen binnengluren om - uit commerciële overwegingen - ongevraagd te achterhalen wie wanneer in huis is, welke toestellen hoeveel verbruiken, ...?

Debacle dreigt

De machtige voorstanders van slimme meters bezweren politici overal in Europa om snel en onvoorwaardelijk over te gaan tot een algemene implementatie ervan. Blind vertrouwen op de eenzijdige informatie die deze lobbygroepen verspreiden, zou een fatale vergissing zijn: de maatschappelijke kosten en baten van slimme meters zijn tot vandaag nog ver van voldoende nauwkeurig en objectief in kaart gebracht.

Ook over een eerlijke verdeling van die kosten en baten is nog nauwelijks een debat gevoerd. Een Mattheüseffect van enorme omvang loert om de hoek in het dossier van de slimme meters: want maatschappelijk kwetsbare gezinnen en andere kleine verbruikers zullen fors bij moeten dragen aan investeringen die enkel besparingen bij grote verbruikers en bedrijven tot gevolg hebben.

De slimme meter dreigt op een financieel debacle uit te draaien voor kleine gebruikers en vormt een ernstige bedreiging van onze privacy. Onafhankelijk en grondig onderzoek is absoluut noodzakelijk om tot voldragen en sociaal rechtvaardige besluitvorming te komen in dit dossier. Wij rekenen op het Vlaams parlement om in deze zijn verantwoordelijkheid op te nemen.

OPINIESTUK VAN 

ACOD Brussel, Jean Pierre Knaepenberg, intergewestelijk secretaris ACOD Brussel

ACV, Ann Vermorgen, nationaal secretaris ACV

ACW, Patrick Develtere, voorzitter ACW -

Vlaams ABVV, Caroline Copers, algemeen secretaris Vlaams ABVV

Gezinsbond, Annemie Drieskens, gezinspolitiek secretaris van de gezinsbond

OIVO (Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikers Organisaties), Adriaan Meirsman, directie informatie

Samenlevingsopbouw, Geert Marrin, beleidsvoerder sector samenlevingsopbouw - Mieke Clymans, opbouwwerker project Energie en Armoede

Testaankoop, Ivo Mechels