Deze week is Dennis Meadows, auteur van het rapport ‘Limits to Growth' uit 1972, te gast in België. Wat is de relevantie nog van dit zogenaamde ‘Rapport aan de Club van Rome'.

Voor de opmaak van dit rapport werd voor de eerste keer gebruik gemaakt van een dynamisch computermodel, het ‘Wereld3 model'. Hierbij werd de impact onderzocht van dé drijvende kracht achter de ontwikkeling van de moderne samenleving: exponentiële groei. Hiermee wordt een groei bedoeld die constant met hetzelfde percentage toeneemt.

Wat dit betekent maakt de legende over de uitvinding van het schaakbord duidelijk. De uitvinder mocht van de koning zijn beloning zelf kiezen. Hij vroeg om op het eerste veld 1 rijstkorrel te leggen, 2 op het tweede veld, 4 op het derde veld, 8 op het vierde, en zo maar telkens het dubbele op het volgende veld. Volgens het verhaal was de koning aanvankelijk beledigd omwille de bescheiden vergoeding die de wijze vroeg, tot dat rekenmeesters aan het hof hadden uitgerekend over hoeveel rijstkorrels het ging. In totaal meer dan 18.000 miljard, vele keer meer dan de hele wereldproductie.

Iedereen ziet in dat exponentiële groei op een eindige planeet niet mogelijk is. Nochtans is dit net wat nu al decennia lang gebeurt.

Grenzen

Het ‘Wereld3 model' liet aan de hand van diverse scenario's zien hoe de interactie van bevolkingsgroei en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen grenzen stelt aan de industriële groei. Een idee dat in 1972 zowel behoorlijk nieuw als controversieel was. Het rapport stelde echter ook dat in die tijd bevolking en economie zich nog binnen de draagkracht van de planeet bevonden. Er was nog ruimte voor een zekere groei, terwijl de transitie naar een groene economie kon worden voorbereid.

Maar bij de 20ste verjaardag van het rapport publiceerden de auteurs ‘Beyond the Limits', een actualisering. Daarin werd aangetoond dat we op vele terreinen waren doorgeschoten, voorbij duurzame grenzen. Dat ons beslag op de aarde haar absorptiecapaciteit overschreden had en dat grondstoffen uitgeput dreigden te raken.

De vraag is natuurlijk, als dit allemaal juist is, waarom er geen rekening mee is gehouden. De verklaring is waarschijnlijk dat het ging om een stevige ‘inconvienent truth'. Het rapport is door de decennia heen, onder meer door de klimaatscepticus Lomborg, fout geciteerd om het zo te kunnen ridiculiseren. Zo zou het rapport zogezegd voorspellen dat de olievoorraden uitgeput zouden zijn tegen 1992 of dat het economisch systeem zou crashen tegen het einde van de 20ste eeuw.

Het is duidelijk dat veel critici niet de moeite hebben gedaan om het rapport grondig te lezen. Alle scenario's in het originele rapport voorspellen een economische groei tot 2000, en het standaard scenario (zonder wijziging van het beleid) komt uit bij een ecologische en economische crash rond 2050.

Een grondige studie van Graham Turner uit 2008 toont aan dat de realiteit voor de periode 1970-2000 het standaard scenario goeddeels bevestigen, zowel inzake bevolkingsgroei, industriële productie als vervuilingsgraad en de impact hiervan. Het rapport uit 1972 voorspelde al wat het IPCC sinds enkele jaren zegt over de klimaatwijziging. Bij ongewijzigd beleid gaan we nog voor 2050 een donkere toekomst tegemoet. Het rapport voorzag in 1972 een stijging van de CO2 concentratie van 320 ppm in 1970 tot 380 ppm in 2000; in de realiteit was ze in 2000 opgelopen tot 369 ppm.

Standaard scenario

Turner besluit dat de historische gegevens het World3 model bevestigen en dat het klimaat zich waarschijnlijk gedraagt zoals het standaard scenario voorzag. Bovendien vertonen de algemene trends en interacties in dit scenario grote overeenkomst met de huidige ecologische en economische spanningsvelden.

Veertig jaar na de publicatie van het rapport bevinden we ons niet meer in een veilige zone. Zowel inzake grondstoffengebruik als vervuilende uitstoot zitten we ver voorbij de duurzame grenzen. Gelukkig ontkennen weinigen dit nog, alleen weigeren we in te zien dat we zonder radicale actie onze kinderen een lugubere toekomst voorschotelen.

Is Dennis Meadows dan een boodschapper van onheil, een cultuurpessimist? Helemaal niet, zowel het originele rapport als de tweede update na 30 jaar geven duidelijk aan dat er een duurzaam scenario bestaat, waarbij we ons weer binnen de grenzen van de planeet kunnen navigeren. In dit scenario zijn technologische innovatie en efficiëntere productie absoluut noodzakelijk maar niet voldoende. Onze aarde kan geen negen miljard mensen dragen die het westerse productie- en consumptiemodel aanhangen. Als 9 miljard mensen recht hebben op een kwaliteitsvol leven, dan betekent dat wij bereid moeten zijn onze rijkdom te delen en te kiezen voor minder materialistische vormen van welvaart.

We moeten onze samenleving dus op alle vlakken wijzigen als we een duurzame toekomst willen voor onze kinderen. Dat is ook de boodschap van het rapport ‘Growing within Limits dat het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgevingin 2009 uitbracht. Hierbij worden twee cruciale uitdagingen naar voor geschoven: een duurzame energievoorziening die klimaatwijziging vermijdt en het verzekeren van voedselveiligheid die dramatische biodiversiteitverliezen voorkomt. Om dit te realiseren moet ongeveer alles wijzigen: we spreken dan van een koolstofarme economie en duurzame levensstijlen met een veel lagere milieu-impact. Maar de grootste uitdaging die Nederland aangeeft, is de creatie van de gepaste institutionele voorwaarden met een gedurfd beleid en sturende wetgeving.

Of zoals de auteurs van het originele rapport het stellen: de toekomst verzekeren is een vraag naar leiderschap, visie, ethiek en moed, eigenschappen niet van een computer model maar van mensen met hart en ziel.

DIRK HOLEMANS, MARK DEBRULLE, ERIK PAREDIS
Wie? Respectievelijk coördinator denktank Oikos, voorzitter Club of Rome EU Chapter, onderzoeker Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Ugent
Wat? Het ‘Rapport aan de Club van Rome’ is nog zo actueel als in 1972
Waarom? De realiteit is even erg als de 40 jaar oude voorspellingen